Tarnów i region - Informacja turystyczna / Atrakcje / TARNÓW / Zabytki i atrakcje / Tarnowskie pomniki

Tarnowskie pomniki







 

 

 

1. Pomnik Jana Pawła II

pmn_jpII

Miejsce: Pl. Katedralny, obok tarnowskiej Katedry

Autor: krakowski rzeźbiarz Bronisław Chromy

Data odsłonięcia: 29 czerwca 1981 r.

Wysokość pomnika: 5 m

Związek z Tarnowem: Karol Wojtyła jako Biskup i Metropolita krakowski często przyjeżdżał do Tarnowa. 9 i 10 czerwca 1987 r. papież Jan Paweł II przebywał w Tarnowie. Podczas spotkania z mieszkańcami powiedział: "Nie macie pojęcia, jak ja zawsze lubiłem jeździć do Tarnowa!" Jeden z pierwszych pomników Jana Pawła II na świecie! Pomnik stoi na Placu Katedralnym, przy południowej ścianie prezbiterium katedry tarnowskiej. Odlana z brązu postać Ojca Świętego z rozłożonymi rękami w stroju liturgicznym.

 

2. Pomnik Ofiar Wojny i Faszyzmu

pmn_ofiar_wojny_faszyzmu_1

Miejsce: ul. Narutowicza, przed Starym Cmentarzem

Projekt i realizacja: tarnowscy rzeźbiarze Bogdana i Anatol Drwal

Data odsłonięcia: 19 czerwca 1966 r. (w 26 rocznicę pierwszego transportu więźniów do KL Auschwitz)

Pomnik składający się z dwóch części: pierwsza przedstawia ekspresyjnie potraktowane trzy klęczące postacie męczenników, a druga - cementową formę architektoniczną z unoszącymi się nad nią dwoma mieczami "grunwaldzkimi" oraz płaczącym dzieckiem pod ścianą (symbol życia po utracie bliskich). Na ścianie czołowej od ulicy Narutowicza umieszczone są tylko daty: 1939 - 1945, natomiast na tylnej ścianie widnieje napis:
"W hołdzie 45 000 mieszkańców ziemi tarnowskiej - ofiarom niemieckiego faszyzmu pomordowanym, bohaterom poległym w walce z najeźdźcą o niepodległość ojczyzny w latach 1939 - 1945".

 

3. Pomnik Sandora Petőfiego

pmn_petofiego

Miejsce: skwer Petőfiego przy ul. Krakowskiej

Projekt i realizacja: popiersie - węgierski artysta Gustaw Pálfy, kompozycja pomnika - Andrzej Trybulski 

Data odsłonięcia: 5 czerwca 1986 r., ufundowany przez Węgrów jako dar dla Tarnowa

Związek z Tarnowem: Sandor Petőfi (1823-1849) był adiutantem tarnowianina gen. Józefa Bema podczas rewolucji węgierskiej 1848-49. Brązowe popiersie poety ustawione na murowanym, oblicowanym granitem postumencie na tle betonowej kompozycji przestrzennej, w otoczeniu zieleni skweru, na który wprowadza od ul. Krakowskiej Brama Seklerska (jedna z trzech w Polsce, druga w Starym Sączu, a trzecia tuż pod Tarnowem - w Koszycach Wielkich). Brama Seklerska została ustawiona w maju 2001 r. przez Seklerów (cieśli z Węgier).

 

4. Pomnik Adama Mickiewicza

pmn_adama_mickiewicza

Miejsce: pl. Kazimierza Wielkiego

Autor: krakowski rzeźbiarz Tadeusz Błotnicki

Data odsłonięcia: 26 listopada 1900 r.

Wysokość pomnika: 4,5 m (1,1 m popiersie, 3,4 m cokół)

W setną rocznice urodzin i 45 rocznicę śmierci wieszcza mieszkańcy Tarnowa ufundowali brązowe popiersie poety. Stoi pomiędzy dwoma ozdobnymi kandelabrami. Jak głoszą przekazy ustne pomnik ocalał okres okupacji, gdyż Niemcom wmówiono, że to popiersie Goethego...

 

5. "Pomnik Merkurego"

pmn_merkury

Miejsce: Park Sanguszków w Tarnowie - Gumniskach, za pałacem

Jest to kopia posągu Merkurego (rzymskiego boga handlu) z 1580 r. znajdującego się we Florencji. Pomnik przedstawia nagiego młodzieńca w hełmie, ze skrzydłami na głowie i z podobnymi skrzydełkami wyrastającymi ze stóp oraz laską (kaduceuszem), wspinający się ku niebu. Cała postać wspiera się jedynie na palcach uskrzydlonej stopy. Do Gumnisk posąg prawdopodobnie przywiózł w drugiej połowie XIX w. z Włoch jeden z Sanguszków - ówczesny właściciel pałacu.

 

 

 

6. Pomnik Wincentego Witosa

pmn_wiitosa

Miejsce: Plac Drzewny, przy ul. Lwowskiej

Autor projektu rzeźby: doc. Józef Potępa z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie

Autorzy postumentu i otoczenia: arch. Julian Klimek (Kraków) i inż. Inga Kłosowicz (Tarnów)

Data odsłonięcia: 8 października 1988 r.

Wysokość pomnika: 6,15 m: 1,65 m - cokół; 4,5 m - postać (ciężar: 3,5 tony)

Związek z Tarnowem: Wincenty Witos (1874 - 1945) był twórcą i działaczem ruchu ludowego, urodzonym w pobliskich Wierzchosławicach, posłem i premierem rządu RP w okresie międzywojennym.
Okazały monument: postać Witosa w pozycji stojącej, odlana w brązie i ustawiona na granitowym postumencie.

 

7. Grób Nieznanego Żołnierza

pmn_grob_nieznanego_zolnierza

Miejsce: Pl. Ofiar Katynia, przy ul. Wałowej

Autor i realizator projektu: tarnowski rzeźbiarz Bronisław Kulka

Data odsłonięcia: 28 czerwca 1931 r.

Pierwszy pomnik poświęcony Nieznanemu Żołnierzowi to płyta z napisem "Nieznanemu Żołnierzowi Polskiemu poległemu za Ojczyznę 1914 - 1920", która została założona anonimowo w nocy z 20 na 21 czerwca 1925 r. na pl. Kazimierza Wielkiego. Obecny pomnik powstał z inicjatywy tarnowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Opieki nad Grobami Bohaterów w 1931 r. Pomnik ma formę mogiły - kopca, wykonany ze sztucznego porfiru i głazów narzutowych, zwieńczony wielościennym modernistycznym postumentem, na którym umieszczony został wysoki żelazny znicz, symbolizujący lampę oliwną (kilka miesięcy po odsłonięciu pomnika, w jej wnętrzu złożono ziemię z Cmentarza Legionistów w Łowczówku). 

Przeczytaj historię Pomnika autorstwa Marka Trusza na portalu tarnowskieinfo.pl

 

8. Pomnik Kazimierza Brodzińskiego

pmn_kazimierza_brodzinskiego

Miejsce: ul. Piłsudskiego, przed I Liceum Ogólnokształcącym im. K. Brodzińskiego

Autor: artysta rzeźbiarz, profesor krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych (obecnej ASP) Walery Gadomski (1833-1911)

Data odsłonięcia: 17 lipca 1884 r.

Związek z Tarnowem: Kazimierz Brodziński urodził się 8 marca 1791 r. w Królówce niedaleko Bochni, a zmarł w Dreźnie 10 października 1835 r. Naukę pobierał w tarnowskim gimnazjum, skąd wyniósł znajomość języka i literatury niemieckiej. Inicjatorem projektu był Bronisław Trzaskowski, dyrektor I Gimnazjum w Tarnowie. Jest to brązowe popiersie romantycznego poety i publicysty, umieszczone na wysokim, ozdobnym postumencie. W 1940 r. pomnik został zburzony przez hitlerowców i zrekonstruowany w 1974 r.

 

9. Pomnik Józefa Szujskiego

pmn_szujskiego

Miejsce: ul. Piłsudskiego, przed I Liceum Ogólnokształcącym im. K. Brodzińskiego

Autor pomnika: krakowski rzeźbiarz Piotr Kozakiewicz (1837-1893).

Autor postumentu: tarnowski kamieniarz Jan Czuba

Data odsłonięcia: 1886 r.

Związek z Tarnowem: Józef Szujski urodził się 16 czerwca 1835 r. w Tarnowie, a zmarł w Krakowie, 7 lutego 1883 r. Słynny polski historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, współzałożyciel Przeglądu Polskiego. Należał do ugrupowania politycznego "Stańczyki". Inicjatorem tego pomnika, podobnie jak pomnika Brodzińskiego, był Bronisław Trzaskowski, dyrektor I Gimnazjum w Tarnowie. Jest to brązowe popiersie umieszczone na wysokim, kamiennym cokole.

 

 10. Pomnik Ludwika Solskiego

pmn-solski

Miejsce: ul. Mickiewicza, przed Tarnowskim Teatrem im. L. Solskiego (dawny budynek "Sokoła")

Autor pomnika: Xawery Dunikowski (1875 - 1964); jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy polskich

Data wykonania: 1905 r.

Data odsłonięcia w Tarnowie: 11 czerwca 1972 r.

Związek z Tarnowem: We wrześniu 1945 r., w nowo powstałym Miejskim Domu Kultury, który ulokowano w budynku dawnego "Sokoła", powstał Stary Teatr Domu Kultury, który 28 października tego roku, działał już pod nazwą Teatr Miejski im. L. Solskiego. Na używanie swego nazwiska w nazwie tarnowskiego teatru Solski wyraził osobistą zgodę. Solski nie tylko reżyserował, ale też występował na deskach tarnowskiego teatru (w roli Dyndalskiego w "Zemście" A. Fredry). Solski ofiarował pomnik jako prezent dla "swojego" teatru. Pomnik przedstawia aktora w jednej z ról, popiersie z brązu.

 

11. Pomnik I Transportu Więźniów do KL Auschwitz

Pomnik I Transportu_m

Miejsce: Pl. Więźniów KL Auschwitz, przed dawną łaźnią żydowską (Mykwą)

Autor: Otto Schier, tarnowski architekt

Data odsłonięcia: 14 czerwca 1975 r. (35 rocznica wydarzenia)

Związek z Tarnowem: Pomnik wzniesiony został na miejscu, z którego hitlerowscy w dniu 14 czerwca 1940 r. wyprowadzili grupę 728 osób, Polaków z Tarnowa i okolic, do pierwszego transportu do obozu zagłady KL Auschwitz. Pomnik wykonany z kamienia i betonu (symbolizuje oświęcimskie pasiaki) oraz elementów metalowych. Metalowy fryz z postaciami (symbolizuje pochód do KL Auschwitz) wykonał zakład Mariana Biedrońskiego, elementy plastyczne na betonie odkuwał Zakład Kamieniarski Alfreda Gucwy. W 75 rocznicę Pierwszego Transportu pomnik został odrestaurowany i zmodyfikowany tak, aby jego forma i treść były w każdym szczególe zgodne z rzeczywistym przebiegiem tego tragicznego wydarzenia. Usunięto postaci dzieci i kobiet, zmieniono treść inskrypcji podkreślając, iż byli to polscy więźniowie polityczni wywiezieni do niemieckiego obozu. W całość założenia wkomponowane zostały fragmenty odnalezionego bruku, po którym szli więźniowie. Zobacz zdjęcia Pomnika po restauracji w naszej galerii.

 

 

12. Pomnik Ofiar Stalinizmu

pmn_ofiar_stalinizmu

Miejsce: Pl. Ofiar Stalinizmu, przy ul. Lwowskiej

Autorzy: prof. Stefan Daus, artysta rzeźbiarz oraz dr Wojciech Kosiński, architekt (obaj z Krakowa).

Data odsłonięcia: 17 września 2000 r.

Pierwszy w Polsce pomnik ofiar stalinizmu. Kamień węgielny pod budowę pomnika poświęcił Jan Paweł II 16.06.1999 r., podczas nabożeństwa w Starym Sączu. Postać kobiety symbolizuje Polskę, z której wylatują trzy orły. Postać kobiety jest z brązu a skały z czerwonego granitu. Przy pomniku ustawiono też głaz - obelisk z tablicą, na której napis: "W hołdzie ofiarom zbrodni stalinowskich w latach 1939-1956". Tragiczne losy prześladowanych wyraża symboliczna forma zranionego ptaka, którego łączy ze wzlatującymi ptakami znak Victoria. Pomnik, wysoki na 6 m, odlany jest w brązie i umieszczony na granitowym postumencie w formie dwóch pękniętych płyt, symbolizujących rozdarcie Polski po wybuchu II wojny światowej. Elementy kamienne wzbogacają odlane w brązie płaskorzeźby przedstawiające symbole: Polski Walczącej, Związku Sybiraków, symbol katyński, Związku Więźniów Politycznych Okresu Stalinowskiego oraz daty kolejnych etapów zmagań o nowy kształt ojczyzny. Wysunięcie płyty kamiennej przed rzeźbę pozwoliło na składanie kwiatów.

Pomnik powstał z inicjatywy Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Stalinizmu w Tarnowie i jest hołdem społeczeństwa Małopolski ofiarom stalinowskiego ludobójstwa i represji w latach 1939-1956. Pomnik poświęcony jest Polakom zamordowanym w Katyniu, Charkowie, Twerze i innych miejscach straceń na terenie Związku Radzieckiego, straconym i zmarłym zesłańcom Sybiru, żołnierzom Armii Krajowej zamordowanym i represjonowanym przez NKWD oraz członkom Polskich Organizacji Niepodległościowych skazanym na śmierć lub długoletnie więzienie przez sądy PRL.

 

13. Pomnik generała Józefa Bema

pmn_bema_walowa

Miejsce: ul. Wałowa (plac Węgierski), vis a vis pl. Bohaterów Getta

Autorzy pomnika: Bogdana Drwal - tarnowska rzeźbiarka i Stefan Niedorezo - absolwent krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych

Autorzy postumentu: projekt: Otto Schier; wykonawca: mistrz kamieniarski - Eugeniusz Kłak

Data odsłonięcia: 11 maja 1985 r.

Wysokość pomnika: 2,5 m (wysokość postaci generała)

Związek z Tarnowem: Generał Józef Bem, bohater Polski i Węgier, urodził się 14 marca 1794 r. w Tarnowie a zmarł 10 grudnia 1850 r. w Aleppo (Syria). Prochy generała uroczyście przewieziono do Polski w 1929 r. do rodzinnego Tarnowa i złożono w okazałym mauzoleum w Parku Strzeleckim. Z powodu przejścia na islam (zmienił też nazwisko na Murad Pasza) nie mógł być pochowany w tarnowskiej Katedrze. Pomnik powstał w 1985 r. z inicjatywy członków Tarnowskiego Towarzystwa Przyjaciół Węgier. Przedstawia on stojącego generała w mundurze węgierskim. Postać Bema odlana została w brązie w tarnowskim zakładzie odlewniczym Romana Sapy i ustawiona na granitowym postumencie. Generał Bem ma też swoje pomniki w Ostrołęce i Budapeszcie. Bemowo - jedna z warszawskich dzielnic, nazwę zawdzięcza tarnowianinowi.

IMG_2181em

Po lewej stronie pomnika na ścianie kamienicy znajduje się  mural z fragmentem „Panoramy Siedmiogrodzkiej”, który przedstawia generała Józefa Bema z jego sztabem w dniu bitwy pod Sybinem 11 marca 1849 roku. Mural wykonany przez tarnowską artystkę, Annę Kropiowską, został uroczyście odsłonięty 14 października 2017 roku w 120 rocznicę pierwszej publicznej prezentacji we Lwowie „Panoramy Siedmiogrodzkiej” Jana Styki.

Przeczytaj o historii powstawania Pomnika w tekście 100 lat starań o pomnik na portalu tarnowskieinfo.pl 

 

14. Mauzoleum generała Józefa Bema

pmn_mauzoleum_bema

Miejsce: Park Strzelecki

Autor: Adolf Szyszko - Bohusz (w okresie 1922 - 1927 rektor krakowskiej ASP)

Data odsłonięcia: 30 czerwca 1929 r.

Związek z Tarnowem: Generał Józef Bem, bohater Polski i Węgier, urodził się 14 marca 1794 r. w Tarnowie, a zmarł 10 grudnia 1850 r. w Aleppo (Syria). Prochy generała uroczyście przewieziono do Polski w 1929 r. do rodzinnego Tarnowa i złożono w okazałym mauzoleum w Parku Strzeleckim. Z powodu przejścia na islam (zmienił też nazwisko na Murad Pasza) nie mógł być pochowany w tarnowskiej Katedrze. W Parku Strzeleckim pośrodku parkowego stawu stanęło mauzoleum - sarkofag spoczywający na sześciu kolumnach o korynckich kapitelach. Na ścianach sarkofagu znajdują się: Daty: 1794 (urodzin); 1850 (śmierci); 1929 (sprowadzenie prochów do Tarnowa) Napisy: w języku polskim "Józef Bem", w języku węgierskim "Ojczulek Bem, największy wódz walki wolnościowej Węgier" oraz pismem arabskim "Ferik Murad Pasza". Kolumny mauzoleum ustawione zostały na dwustopniowej, wyłaniającej się z wody płycie i otoczone kamiennymi kulami, symbolizującymi artylerię, w której Józef Bem służył, połączonymi spiżowymi łańcuchami, odlanymi z przetopionych armat.

 

15. Pomnik Św. Franciszka

pmn_sw_franciszka

Miejsce: ul. Bernardyńskiej 13, zewnętrzny dziedziniec klasztoru OO. Bernardynów

Autor: Stefan Niedorezo - krakowski rzeźbiarz, współautor pomnika Bema przy ul. Wałowej.

Data odsłonięcia: 1985 r.

Jest to odlana w sztucznym kamieniu figura świętego Franciszka w pełnej postaci, z leżącym u jego stóp psem.
 

 

 

 

 

 

 16. Pomnik ofiar Rabacji 1846 r.

pmn_ofiar_rabacji

Miejsce: Stary Cmentarz na Zabłociu w Tarnowie (w sąsiedztwie pomnika powstańców 1863 r.)

Data wykonania i odsłonięcia: 1999 r.

Pomnik na formę wybrzuszającego się bruku z kostki granitowej i marmurowej. Na pomniku napis: "I rzekł, cóżeś to uczynił. Głos krwi brata twego woła ku mnie z ziemi" oraz lista 53 nazwisk osób, które zginęły podczas tych wydarzeń.

 

17. Pomnik poległych w powstaniu styczniowym 1863 r.

pmn_poleglych_w_powstaniu_styczniowym

Miejsce: Stary Cmentarz na Zabłociu w Tarnowie (w sąsiedztwie pomnika ofiar Rabacji 1846 r.)

Data wykonania i odsłonięcia: okres międzywojenny, na miejscu poprzedniego

Pomnik - mogiła z głazów piaskowca, zwieńczona dużym krzyżem. Na jej frontonie znajduje się żeliwna tablica z napisem: "1863 Poległym za Ojczyznę". Na pomniku znajduje się 300 marmurowych tabliczek z nazwiskami poległych powstańców. Pomnik otaczają groby zmarłych i poległych legionistów oraz pomnik grobowy Rufina Piotrowskiego - powstańca, sybiraka, pamiętnikarza i nauczyciela tarnowskich szkół, który zmarł w 1872 r. w Tarnowie.

 

18. Pomnik Pomordowanych Żydów

pmn_zydowski_kolumna

Miejsce: Cmentarz Żydowski, ul. Szpitalna

Autor: Dawid Beker - artysta rzeźbiarz

Data odsłonięcia: 1946 r.

Pomnik upamiętniający pomordowanych przez hitlerowców tarnowskich Żydów na cmentarzu żydowskim. Pomnik ma formę złamanej kamiennej kolumny (jedyny zachowany element tarnowskiej Nowej Synagogi, zburzonej w latach 1939-1941). Na kolumnie tablica z napisem: "Tu spoczywa 25 tysięcy Żydów wymordowanych bestialsko przez zbirów niemieckich w czasie od 11.06.1942 do 5.09.1943".

 

19. Pomnik - Mauzoleum ku czci żołnierzy Szarych Szeregów

pmn_mauzoleum_szarych_szeregow

Miejsce: Cmentarz Komunalny w Tarnowie - Mościcach, ul. Czarna Droga

Autor projektu: mgr inż. Jacek Sumara

Wykonawca: Zakłady Azotowe w Tarnowie oraz "Chemobudowa" z Krakowa

Data wzniesienia i odsłonięcia: 30 września 1975 r.

Elementy pomnika:płyta z czterema tablicami, dwa wysokie słupy z ozdobnymi elementami z cytatem B. Jastruna: "To, co się stanie kodeksem dziejów....Wyście pisali krwią i nadzieją". Po zwycięstwie "Solidarności" dodano metalowy krzyż (wzorowany na papieskim). Na pomniku lista 23 nazwisk poległych, z których najmłodszy miał 12 lat, a najstarszy - 47. Jeden z napisów: "Zginęli w walce z hitlerowskim okupantem w latach 1939 - 1945. Cześć ich pamięci".
 
 

20. Pomnik 5. Pułku Strzelców Konnych

pmn_4_pulku_strzelcow_konnych

Miejsce: al. Matki Bożej Fatimskiej 2, obok Pogotowia Ratunkowego

Autor: ppor. Tadeusz Ujejski

Data odsłonięcia pomnika: 9 września 1923 r.

Data odsłonięcia pamiątkowej tablicy: 8 czerwca 1929 r.

3 metrowy pomnik powstał z inicjatywy dowódcy płk Aleksandra Ehrbara na terenie koszar im. Jazdy Kłuszyńskiej w Tarnowie. Jest poświęcony poległym żołnierzom i oficerom pułku. Wykonany jest z betonu w formie obelisku zwieńczonego orłem o rozpostartych skrzydłach. Na czołowej płycie obelisku napis:
"Poległym w obronie Ojczyzny oficerom i żołnierzom 5. Pułku Strzelców Konnych - koledzy. 1920 - 1923".

 Przy pomniku w sierpniu 2002 r. odsłonięto cztery małe gazy - obeliski. Pierwszy poświęcony pamięci Sybiraków, drugi członkom organizacji WiN, trzeci więźniom politycznym okresu stalinowskiego a czwarty tym, którzy zamiast do wojska wcielani byli do "Batalionów Górniczych".

 

21. Pomnik Żołnierzy Polskich poległych 6 i 7 września 1939 r.

pmn_zolnierzy_polskich

Miejsce: ul. Krzyska, Cmentarz Komunalny w Tarnowie - Krzyżu

Autor: Marian Skoczek

Data odsłonięcia: 1951 r.

Pomnik z betonu i piaskowca pińczowskiego z żeliwnym piastowskim orłem na szczycie. Na pomniku tablica z napisem:
"Wieczna chwała bohaterom poległym za Ojczyznę 1945" oraz około sto nazwisk poległych żołnierzy.
 

 

 

22. Pomnik żołnierzy radzieckich

pmn_zolnierzy_radzieckich

Miejsce: ul. Krzyska, Cmentarz Komunalny w Tarnowie - Krzyżu

Data odsłonięcia: 1948 r.

Pomnik w kształcie prostopadłościanu z marmuru zwieńczony obeliskiem z piaskowca, poświęcony żołnierzom poległym podczas wyzwalania ziemi tarnowskiej w latach 1944-1945. Na frontowej kamiennej tablicy napis:
"Cześć i chwała poległym za wolność Związku Radzieckiego i Polski".

 

23. Bima - pozostałość po najstarszej tarnowskiej synagodze

pmn_bima

Miejsce: skwer Starej Synagogi/ul. Żydowska

Pozostałość po najstarszej tarnowskiej synagodze. Tarnowska "Stara" Synagoga wzniesiona została ok. 1630 r. lub 1660 r. Była to barokowa, murowana budowla górująca nad otaczającą ją piętrową zabudową mieszkalną. Na początku niemieckiej okupacji, w listopadzie 1939 r., "stara" synagoga została przez Niemców spalona, a trzy lata później zburzona. Pozostała z niej jedynie bima. Niemcy zburzyli również pozostałe funkcjonujące w Tarnowie synagogi i domy modlitw, w tym "Nową" synagogę, której budowa ukończona została w 1908 r. 

Więcej o tarnowskiej Bimie na stronach www.it.tarnow.pl

 

 

 

24. Pomnik św. Stanisława

pmn_sw_stanislawa

Miejsce: ul. Pszenna, przy Kościele św. Stanisława Kostki (Tarnów - Zbylitowska Góra)

 

 

 

 

25. Pomnik "Ku przestrodze, kierowcom"

pmn_ku_przestrodze

Miejsce: ul. Krakowska, skrzyżowanie z ul. Liściastą

Na pomniku 4 krzyże i kierownica. Każdy krzyż symbolizuje jedno z dzieci, które w tym miejscu zginęły pod kołami samochodu prowadzonego przez pijanego kierowcę, w czerwcu 1990 r.. Przestrzega przed nieodpowiedzialną jazdą samochodem pod wpływem alkoholu. Na pomniku napis:
"Kierowco nie pij, Ty też możesz zabić!".

 

 

26. Pomnik Jana Szczepanika

pmn-szczepanik

Miejsce: pl. J. Szczepanika, pomiędzy ulicami: Brodzińskiego, Mickiewicza i Goldhammera

Autor projektu: Michał Poręba

Data odsłonięcia: 2002 r.

Związek z Tarnowem: Jan Szczepanik, "Polski Edison" urodził się w 13 czerwca 1872 r. w Rudnikach koło Mościsk (obecnie Ukraina), a zmarł 8 listopada 1926 r. w Tarnowie. Z Tarnowem związany od 1902 roku, kiedy to poślubił w tarnowskiej katedrze Wandę Dzikowską (ur. 1879 r.), córkę znanego tarnowskiego lekarza powiatowego - Zygmunta Dzikowskiego. Związany zawodowo z Wiedniem i Dreznem zawsze wracał do rodziny w Tarnowie. Po śmierci pochowany w rodzinnym grobowcu Dzikowskich na Starym Cmentarzu w Tarnowie. Jest to pierwszy na świecie pomnik wybitnego wynalazcy - pioniera fotografii barwnej, telewizji i filmu barwnego, prekursora nowoczesnego przemysłu tkackiego i wynalazcy kamizelki kuloodpornej.

W 2011 roku otoczenie pomnika zrewitalizowano: dodano tablice informacyjne dotyczące jego osoby i wynalazków, wybudowano dwupoziomową fontannę, a całość iluminowano.

 

27. Figura NMP na pl. Katedralnym

pmn_figura_NMP_katedra

Miejsce: pl. Katedralny, od ul. Katedralnej

Data odsłonięcia: 14 listopada 1884 r.

Fundatorem figury był ówczesny biskup tarnowski Józef Alojzy Pukalski. Pomnik został odsłonięty w 30 rocznicę ustanowienia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu i przedstawia Matkę Boską stojącą na kuli ziemskiej a u jej stóp znajduje się sierp księżyca. Na głowie korona z 12 gwiazdami. Na cokole napis: "Królowo Polski módl się za nami". Obecna figura jest kopią pierwotnej, wykonaną przez Mieczysława Bogaczyka z Nowego Sącza, w czasie konserwacji pomnika w roku 1956. Pierwotna została przekazana wtedy do parafii Piwniczna-Zdrój i tam ustawiona na postumencie, na zboczu Brzanówki.

 

 

 

28. "Słoń"

pmn_slon

Miejsce: ul. Krakowska 11, przed CH "KRAKUS"

Autor projektu: Jacek Kucaba, tarnowski rzeźbiarz

Data odsłonięcia: 2001 r.

Słoń został wyrzeźbiony podczas wakacji pod tarnowskim Pałacem Młodzieży w 2001 r. Tegoż samego roku rzeźba została przetransportowana i umieszczona przed CH "KRAKUS" u zbiegu ulic: Krakowska, Nowy Świat i Mościckiego. Początkowo biała, w 2003 r. została wymalowana przez dzieci. Coraz częściej staje się "meeting point-em" tarnowskiej młodzieży.

 

29. "Ławka Poetów"

pmn_lawka_poetow

Miejsce:ul. Wałowa, przy "Sali Lustrzanej"

Autor:Jacek Kucaba, tarnowski rzeźbiarz

Data odsłonięcia:3 grudnia 2004 r.

Sylwetki Agnieszki Osieckiej, Zbigniewa Herberta i Jana Brzechwy siedzą na ul. Wałowej - głównym deptaku miasta, na ławeczce przed budynkiem gdzie mieści się "Sala Lustrzana". W skrzynkach umieszczonych tuż obok postaci, można znaleźć książki z ich twórczością.

 

30. Przystanek Tramwajowy

pmn_przystanek_tramwajowy

Miejsce: ul. Wałowa, nieopodal miejsca gdzie przed laty był przystanek tramwajowy

Data odsłonięcia: maj 2004 r.

W latach 1911-1942 po Tarnowie, jako jedynym prowincjonalnym mieście w Galicji, kursowały tramwaje. Tarnowskie tramwaje w kolorze czerwonym z błękitno-złotym herbem miasta nazywane były "biedronkami". Długość tarnowskiej linii tramwajowej wynosiła ponad 2,5 km. Codziennie w godzinach od 6 do 22 z częstotliwością 6 minut kursowało 6 wozów.

 

31. "Targ Słów"

pmn_targ_slow

Miejsce: skwer Alicji i Jana Preissów, przy skrzyżowaniu ulic: Nowy Świat i Kopernika

Autor projektu: Jacek Kucaba, tarnowski rzeźbiarz

 

 

 

 

32. "Maszkaron"

pmn_maszkaron

Miejsce: ul. Wielkie Schody

Autor, pomysłodawca: arch. Witold Gizbert Studnicki
Wykonawca rzeźby: Henryk Hochman (Heschel) 1881 - 1943

Data odsłonięcia: 1936 r.

Inspiracją dla autora były maszkarony na tarnowskim ratuszu. Mieszkańcy ówczesnego Tarnowa początkowo myśleli, że to pomnik założyciela miasta - Spycymira Lelewity. Od początku istnienia stał się miejscem, po którym chętnie malowano graffiti; zachowała się fotografia z lat 30-tych XX w., ukazująca go ozdobionego napisami przez miejscowych komunistów.

 

33. Pomnik 14. Kołobrzeskiego Pułku Zmechanizowanego

pmn_kolobrzeskiego_pulku_zmechanizowanego

Miejsce: ul. Szkotnik (teren byłych tzw. "dolnych koszar")

Autor projektu: Jerzy Martynów

Wykonanie: m.in. tarnowski kamieniarz Franciszek Machowski

Data odsłonięcia: 20 maja 2004 r.

Związek z Tarnowem: W latach 1947-1993 w tzw. "dolnych koszarach" w Tarnowie stacjonował 14. Kołobrzeski Pułk Zmechanizowany. Żołnierze pułku brali udział m.in. w walkach o Warszawę, Kołobrzeg, a także w krwawych potyczkach o przełamanie Wału Pomorskiego, gdzie doszło do dużych strat w ludziach z powodu silnie ufortyfikowanego terenu. Podczas uroczystości odsłonięcia pomnika złożona została urna z ziemią pochodzącą z pól bitew, gdzie zginęło 335 żołnierzy pułku. Na granitowym cokole jest duży, biały piastowski orzeł, a u podnóża pomnika widnieje napis, że "w miejscu tym złożono urnę z ziemią zroszoną krwią 335 żołnierzy 14. Pułku Piechoty poległych na polach bitew II wojny światowej".

 

34. Pomnik - głaz "Poległym za ojczyznę"

pmn_glaz_poleglym_za_ojczyzne

Miejsce: ul. Panny Marii (teren kościoła - Sanktuarium M.B. Szkaplerznej)

Data odsłonięcia: 26 kwietnia 1992 r.

Głaz ten upamiętnia uroczystości patriotyczne, które miały miejsce w kościółku za czasów PRL, min.: w rocznice wybuchu II wojny światowej czy uchwalenia Konstytucji 3 Maja.

Na pomniku napis: "Poległym za ojczyznę".

 

35. Pomnik Rufina Piotrowskiego

pmn_piotrowskiego

Miejsce: Stary Cmentarz na Zabłociu w Tarnowie (w sąsiedztwie pomnika ofiar Rabacji 1846 r.)

Autor projektu: Antoni Kurzawa (rzeźbiarz) wraz z A. Piszem;
Wykonawca: Władysław Eliasz

Data odsłonięcia: 1 listopada 1876 r. (4 lata po śmierci Piotrowskiego)

Związek z Tarnowem: Rufin Piotrowski - powstaniec, sybirak, pamiętnikarz i nauczyciel w szkołach tarnowskich, zmarł w 1872 r. w Tarnowie. Pomnik zbudowany z bloków kamiennych ma formę ściętej piramidy na której umiejscowiono posąg kobiety (symbol Ojczyzna). Kobieta w jednej ręce ma medalion z głową mężczyzny a w drugiej wieniec laurowy. Na pomniku jest również łańcuch z rozerwanymi kajdanami.

 

36. Brama Seklerska

pmn_brama_seklerska

Miejsce: pl. Petofiego, przy ul. Krakowskiej

Data odsłonięcia: 26 maja 2001 r.

Związek z Tarnowem: Brama Seklerska im. Józefa Bema i Sandora Petöfiego jest darem węgierskiej Fundacji Irott Szó i miasta Sepsiszentgyőrgy dla miasta Tarnowa. Jest to druga, obok Starego Sącza taka brama w Polsce. Dzień jej przekazania (26.05.2001 r.) wiąże się ze 170 rocznicą bitwy pod Ostrołęką - jednej z bitew powstania listopadowego, w której walczył Józef Bem.
 
Wyrażenie Sekler (siculi) oznacza lud, naród i jednocześnie misję strzeżenia granic południowo-wschodnich Królestwa Węgierskiego. Seklerzy zamieszkują tereny wysunięte najbardziej na wschód w zagłębieniu Karpat. Ich rola jest bardzo istotna dla historii i życia intelektualnego Węgrów. Średniowieczny samorząd Seklerów i demokracja wojskowa była odrębnym zjawiskiem i na próżno by szukać tożsamych organizacji w feudalnej Europie. Do XIV wieku pojęcie Seklerzy - siculitas - było traktowane na równi z pojęciem szlachta. Historia nowożytna jest niczym innym jak ciągiem różnego rodzaju walk o prawa. Rzeźbione bramy seklerskie stanowią ucieleśnienie osobliwej ludowej świadomości. Wyrabiano je przeważnie z różnych rodzajów drzewa dębowego dobrej jakości, rzadziej z drzewa sosnowego. Bramy w swojej strukturze konstrukcyjnej noszą cechy techniki budowlanej, europejskiego ciesielstwa, podczas gdy układy ornamentów, rzeźbionych motywów kwiatów, wąsów i różnych symboli są odbiciami innego świata i mają źródło w rzeczywistości sprzed podboju owego terytorium przez przybyłych ze wschodu Madziarów.

Spośród budowanych przed wiekami na wielkich obszarach Europy bram najładniejsze, konstrukcyjnie najbardziej imponujące okazy w największej liczbie zachowały się w Siedmiogrodzie. Niestety, w Europie zniknęła nawet pamięć o nich. Tradycyjna gościnność Seklerów nie pozwala zamykać bramy. Stoi ona otworem przed szczęśliwymi i nieszczęśliwymi jak otwarte, filantropijne serca Seklerów. To chcą wyrażać wyryte na łukach bram napisy: "Pokój wchodzącym, błogosławieństwo wychodzącym".

 

37. Pomnik 16. Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej

pmn_16_pulku_piechoty_ziemi_tarnowskiej

Miejsce: ul. Mościckiego róg ul. Szkotnik (teren byłych tzw. "dolnych koszar")

Data odsłonięcia: 2002 r.

Związek z Tarnowem: W latach 1918-1939 w tzw. "dolnych koszarach" w Tarnowie stacjonował 16. Pułk Piechoty. Podczas kampanii wrześniowej wchodził w skład Armii Kraków. W latach 1939-1945 żołnierze tego pułku walczyli o wolność Ojczyzny w oddziałach partyzanckich Armii Krajowej.

 

38. Pomnik zamordowanych młodych Polaków

pmn_gora_marcina

Miejsce: ul. PTTK (Góra św. Marcina, na wschód od placu zabaw)

Na małym placu pokrytym granitową kostką umieszczony jest głaz, na którym umieszczony jest krzyż (na wzór harcerskiego), a w środku krzyża napis:
"Tu została zamordowana grupa młodych Polaków przez faszystów niemieckich 23 grudnia 1939 r.".

 

 

39. Pomnik ofiar II wojny światowej z Krzyża

pmn_ofiar_2_wojny_swiatowej_krzyz

Miejsce: ul. Krzyska, Cmentarz Parafialny w Tarnowie - Krzyżu Obelisk z piaskowca, zwężający się ku górze, z krzyżem na szczycie.

Poświęcony jest mieszkańcom ówczesnej wsi Krzyż pod Tarnowem, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Dwa napisy na pomniku, górny: "Panu Bogu na chwalę, ludziom na pamiątkę ofiar II wojny światowej z naszej parafii. Parafianie". Niżej: "Ofiarom frontów i obozów".

 

 

 

 

 

40. Pomnik ofiar II wojny światowej z Klikowej

pmn_ofiar_2_wojny_swiatowej_klikowa

Miejsce: ul. Zagumnie, Cmentarz Parafialny w Tarnowie - Klikowej

Pomnik, kształt ołtarza, na którym ustawione są 2 granitowe, wyszlifowane kamienie. Na pierwszym prostokątnym napis:
"Gdy miną lata i potomni zapomną, że były dni 1939 - 1945 straszne... ".
Na drugim, różowym, kamieniu wyryta jest mapa Polski, a w środku znak V - Zwycięstwa.

 

 

 

 

41. Pomnik hm. Wincentego Muchy

pmn_muchy

Miejsce: ul. Zbylitowska, (Tarnów - Mościce, Park im. W. Muchy)

Data odsłonięcia: 1998 r.

Związek z Tarnowem: Wincenty Mucha był hufcowym i założycielem Szarych Szeregów w Mościcach. Pomnik postawili żyjący harcerze Szarych Szeregów. Upamiętnia hm. Muchę oraz harcerzy, którzy walczyli o wolną Ojczyznę.

 

42. Pomnik - głaz upamiętniający erygowanie osiedla "Za Torem"

pmn_za_torem

Miejsce:skwer u zbiegu ulic: Obrońców Lwowa i Czerwonej w Tarnowie - Mościcach

Data odsłonięcia: 1998 r.

Pomnik głaz upamiętniający erygowanie nowego osiedla "Za Torem" w dniu 2 czerwca 1934 r. W uroczystości wmurowania kamienia węgielnego wzięli udział: Prezydent RP Ignacy Mościcki i Ordynariusz tarnowski ks. biskup Franciszek Lisowski. Opracowaniem planów osiedla zajęła się komisja w osobach inżynierów: A. Miziewicza, St. Hupscha oraz E. Mrowca. Na pamiątkę tego wydarzenia oraz dla upamiętnienia 80-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę i obrony Lwowa, mieszkańcy Mościć w 1998 r. ufundowali skromny pomnik.

 

43. Pomnik Romana Brandstaettera

pmn_brandstaetter

Miejsce: róg ul. Wałowej i ul. Rybnej

Data odsłonięcia: 10 czerwca 2008 r.

Autor projektu: Jacek Kucaba, tarnowski rzeźbiarz

Związek z Tarnowem: Roman Brandstaetter - wybitny znawca Pisma Świętego urodził się 3 stycznia 1906 w Tarnowie w żydowskiej rodzinie inteligenckiej, a zmarł 28 września 1987 w Poznaniu. Przeszedł na katolicyzm przyjmując chrzest w 1946 roku w Rzymie. Pomnik to dwumetrowa rzeźba tarnowianina - pisarza, poety, dramaturga, tłumacza - oparta o róg kamienicy. Brandstaetter ubrany w beret, paląc fajkę zza okularów przyglądająca się przechodniom.

Podobno dotknięcie fajki poety bądź ptaka siedzącego obok przynosi szczęście.

 

44. Pomnik - Kopijniki między Bramą Seklerską a pomnikiem S. Petofiego

pmn_kopijniki

Miejsce: "węgierski zakątek Tarnowa" - skwer Petofiego przy ul. Krakowskiej

Data odsłonięcia: 10 czerwca 2006 r. (pamięci Forgona Mihalego) oraz 14 czerwca 2008 r. (pamięci Norberta Lippóczego)

Kopijnik to polska nazwa nagrobka słupowego (węg. Kopjafá) czyli drewnianej stelli, stawianej zwyczajowo na grobach węgierskich wojowników ku pamięci ich bohaterskich czynów. Kilka kopijników stanęło w Polsce m.in. w Jarosławiu, Zwierzyńcu. W Tarnowie w 2006 roku postawiony został kopijnik poświęcony pamięci Forgona Mihalego – węgierskiego prawnika, historyka i żołnierza, który w wyniku ran odniesionych podczas uwalniania twierdzy Przemyśl w 1914 r., przewieziony do Tarnowa zmarł i tu został pochowany.

 W 2008 r. postawiono kolejny tarnowski kopijnik ku pamięci Norberta Lippóczego - Węgra, który przed wojną przybył do Tarnowa, aby kierować faktorią rodzinnej wytwórni win tokajskich i pozostał tu do końca życia. W pamięci mieszkańców miasta zapisał się, jako aktywny społecznik, miłośnik historii, sztuki i wyrafinowany kolekcjoner. Jemu tez należy przypisać zasługę zacieśniania związków polsko–węgierskich. Kopijnik wzbogaci szczególny, węgierski zakątek w centrum Tarnowa, którego centralną częścią jest pomnik z popiersiem Sandora Petofiego (poety i adiutanta gen. Józefa Bema), kopijniki wcześniej postawione oraz tzw. Brama Seklerska, swoista pamiątka przyjaźni Węgrów i Polaków.

 

45. Droga Krzyżowa w Tarnowie - Krzyżu, tzw. Kalwaria Krzyska

pmn_droga_krzyzowa_krzyz

Miejsce: ul. Krzyska 112, obok kościoła parafialnego

Data odsłonięcia Drogi Krzyżowej: 17.09.1989 r. (ks. abp Jerzy Ablewicz)

Data odsłonięcia figury Chrystusa Zmartwychwstałego: 16.12.1990 r. (ks. abp Jerzy Ablewicz)

Autor projektu 14 kaplic: Anna Pawłowska

Autor projektu figury Chrystusa Zmartwychwstałego: Mieczysław Stobierski

Droga krzyżowa składa się z 14 kaplic, wysokich na ponad 3 m, uwieńczonych metalowymi gablotami. W gablotach umieszczone są obrazy Męki Pańskiej, malowane na płótnie w drugiej połowie XIX wieku przez włoskiego malarza Luigi Morgari, odnowione i zakonserwowane w pracowni konserwatorskiej przy Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie przez mgr Annę Pawłowską i mgr Zofię Pawłowską. Nad całym placem Drogi Krzyżowej góruje wysoki dębowy krzyż

Uwieńczeniem Drogi Krzyżowej jest statua Chrystusa Zmartwychwstałego o wysokości 2,4 m umieszczona na wysokim (1,9 m) cokole, wykonana w latach 1989 -1990. Jest to rzeźba wykonana w kamieniu (marmur mielony z cementem), która przedstawia w bardzo ekspresyjny sposób chwilę opuszczenia przez Zmartwychwstałego Pana grobu wykutego w skale.

 

46. Krzyż - figura

pmn_krzyz_figura_46

Miejsce: ul. Mościckiego 177

Data odsłonięcia: 1888 r.

Fundatorzy:Marcin Kozioł, Marianna Kapust i Marcin Solok

Kamienna figura z wizerunkiem Chrystusa, na postumencie, z płaskorzeźbami: Matka Boska Bolesna, śś. Izydor oraz Marcin.

 

 

 

 

 

47. Krzyż - figura

pmn_krzyz_figura_47

Miejsce: ul. Mościckiego 143

Data odsłonięcia: 1925 r.

Fundatorzy: Ignacy i Maria Zającowie

Neogotycka, kamienna, z metalowym wizerunkiem Chrystusa, na wysokim kamiennym postumencie.

 

 

 

 

 

 

48. Posąg Najświętszej Marii Niepokalanie Poczętej

pmn_posag_nmp_np_48

Miejsce: ul. Mościckiego 203

Data odsłonięcia: 1928 r.

Fundator: Michał Rogóż

Kamienny posąg na betonowym postumencie osłonięty ozdobnym zadaszeniem.

 

 

 

 

 

49. Posąg Najświętszej Marii Niepokalanie Poczętej

pmn_posag_nmp_np_49

Miejsce: ul. Chopina 15 (róg Matejki)

Data odsłonięcia: 1890 r.

Fundatorzy: Michał i Apolonia Mondelowie

Kamienny posąg na betonowym postumencie

 

 

 

 

 

50. Pomnik Andrzeja Małkowskiego

pmn_malkowskiego

Miejsce: skwer Andrzeja Małkowskiego (skrzyżowanie ulic: Krakowska, Bema, Bandrowskiego)

Data odsłonięcia: 19.09.2008 r.

Autor: Michał Poręba

Związek z Tarnowem: Andrzej Małkowski pobierał naukę w Tarnowie. Andrzej Małkowski to jeden z twórców polskiego skautingu, wybitny instruktor i teoretyk harcerstwa, działacz polskich organizacji młodzieżowych i niepodległościowych.

Pomnik (popiersie) wykonany z piaskowca.

 

51. Pomnik Jana Pawła II - "Papież promienisty"

Miejsce: pl. Ojca Świętego Jana Pawła II, obok kościoła pw. bł. Karoliny Kózka

Autor: tarnowski rzeźbiarz Jacek Kucaba

Data odsłonięcia: 16 października 2008 r. (30. rocznica pontyfikatu)

Wysokość pomnika: cokół integralny z rzeźbą: 10 m, sama rzeźba wysoka na 3,3 m

Związek z Tarnowem: Karol Wojtyła jako Biskup i Metropolita krakowski często przyjeżdżał do Tarnowa. 9 i 10 czerwca 1987 r. papież Jan Paweł II przebywał w Tarnowie. Podczas spotkania z mieszkańcami powiedział: "Nie mace pojęcia jak ja zawsze lubiłem jeździć do Tarnowa!"
 
 Pomnik stoi w miejscu, w którym 10 czerwca 1987 r. Ojciec Święty wyniósł na ołtarze Karolinę Kózkównę, w obecności ok. 2 mln pielgrzymów - rolników z całej Polski. Przed rozpoczęciem liturgii Jan Paweł II powiedział "Raduję się, że mogę być z wami, ta ziemia od lat była mi bliska".

 Rzeźba Ojca Świętego wpisana jest w architekturę świątyni, cokół jest integralny z rzeźbą. Postać przenika się kompozycyjnie z cokołem wykonanym z żelbetu obłożonego granitem, w zagłębieniach cokołu wmontowane zostały pojemniki z kwiatami w kolorach papieskich i narodowych.

 

52. Mogiła Sybiraków

Miejsce: Stary Cmentarz (kwatera XIV), ul. Narutowicza

Wysokość pomnika: ok. 2 m

Projekt i realizacja: Olgierd Wójcik oraz Olgierd Sakowicz (pomoc: Otto Schier)

Data odsłonięcia: 29 września 1996 r.
 
Pomnik składa się z niewysokiego cokołu na którym ustawiono ok. 2 m biały kamienny krzyż. Na krzyżu orzeł (godło Polski) oraz znak Sybiraków (splecione litery S i Z). Na cokole widnieje napis: "W hołdzie Syberii i Katynia a żywym ku nauce i pamięci 1939 - 1956".

 

53. Granitowy głaz polodowcowy "Pielgrzym"

pmn_granitowy_glaz_polodowcowy_pielgrzym

Miejsce: al. Tarnowskich

Wymiary pomnika: wys. 150 cm, obwód 175 cm, masa ok. 1 t

Data ustawienia: 1982 r.

Ustawiony w 1982 r. w miejscu przecięcia się południka 210 E z równoleżnikiem 500 N. Inicjatorem ustawienia głazu był dr geologii Franciszek Pulit.

 

 

 

 

54. Głazy polodowcowe "Trojaczki"

Miejsce: ul. Piłsudskiego vis a vis krytej pływalni, na parkingu

Wymiary pomnika: wys. 2 m, obwód 10,2 m, masa ok. 28 t

Data ustawienia: 2002 r.
 
Trzy głazy narzutowe (jeden duży oraz dwa małe) nazwane "Trojaczki" zostały w 2001 r. znalezione w dzielnicy Rzędzin na polu p. Tadeusza Więckowskiego (za kościołem Bł. Karoliny Kózka) i przeniesione na obecne miejsce.

 

55. Tablica (obelisk) upamiętniająca budowę Zakładów Azotowych w Tarnowie - Mościcach

pmn_tablica_zaklady_azotowe

Miejsce: ul. Kwiatkowskiego, przed siedzibą Dyrekcji Fabryki

Data ustawienia: 12 października 1990 r.

Replika tablicy umieszczonej na frontowej ścianie budynku Oddziału Kwasu Azotowego upamiętniającej otwarcie Państwowej Fabryki Związków Azotowych w Mościcach w dniu 18 stycznia 1930 r.

 

56. Zespół czterech niewielkich głazów ustawionych na pamiątkę "Żołnierzom Górnikom", organizacji WiN, Więźniów Politycznych oraz Sybirakom na pl. 5. Pułku Strzelców Konnych

pmn_zespol_czterech_glazow_zolnierzy_gornikow

Miejsce: pl. 5. Pułku Strzelców Konnych (al. M.B. Fatimskiej)

Data ustawienia: "Żołnierzom Górnikom": 1995 r., Organizacji WiN: 25 sierpnia 2002 r., Więźniów Politycznych: 25 sierpnia 2002 r., Sybirakom: 2002 r.

 

 

 

57. Obelisk upamiętniający śmierć strażaków w 2004 r. w Tarnowie

pmn_obelisk_strazakow_2004

Miejsce: ul. Klikowska 39, przed Komendą Miejską Państwowej Straży Pożarnej

Data ustawienia: 14 maja 2005 r.

Obelisk upamiętniający śmierć st. str. Romana Rogozińskiego i st. str. Grzegorza Wolaka, którzy w nocy z 12 na 13 czerwca 2004 roku zginęli podczas akcji gaszenia palącej się restauracji "Podzamcze" na Górze św. Marcina. Rok 2004 był najtragiczniejszym rokiem w historii Tarnowskie straży pożarnej.

 

 

 

 

58. Pomnik Matki Bożej Królowej Polski w otoczeniu króla J. Kazimierza, M. Kolbego i S. Kostki

pomnik pod kosciolem w Moscicach 2011 zdj TCI (1)m

Miejsce: ul. Zbylitowska 5, plac przed kościołem parafialnym w Tarnowie - Mościcach

Data ustawienia: 1984 r.
 
Grupa figur składa się z 4 posągów. Największa centralnie ustawiona jest postać Matki Bożej. Z Jej prawej strony umieszczono rzeźbę ukazującą króla Polski, Jana Kazimierza, ofiarowującego Maryi koronę, co symbolizuje śluby lwowskie Króla z 1656 roku. Po lewej stronie figury Maryi ustawiono dwie kolejne, o wiele niższe: Maksymiliana Kolbego i Stanisława Kostki.

Początkowo, od 1963 r., monumentalne betonowe figury usytuowane były w głównym ołtarzu kościoła p. w. Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski. W 1984 roku rozpoczęto zakrojone na wielką skalę prace przy zmianie wystroju ołtarza głównego. Wówczas figury przeniesiono na plac kościelny.

 

59. Pomnik króla Władysława Łokietka

pmn_lokietka

Miejsce: skwer przy ul. Wałowej 7, przy murach miejskich

Autor: profesor Czesław Dźwigaj

Data odsłonięcia: 02 lipca 2009 r.

Wysokość pomnika: 3,5 m (postać króla) oraz 1,5 m (cokół)

Związek z Tarnowem: Król Władysław Łokietek w dniu 7 marca 1330 roku wydał Spycymirowi Leliwicie, wojewodzie krakowskiemu dokument lokacyjny dla Tarnowa. Dokument ten pozwalał na lokowanie miasta Tarnowa na prawie magdeburskim, z władzą sądową wójtowsko - ławniczą i samorządem. Dokument ten został wydany za liczne usługi i zasługi (servicia plurima et merita) świadczone przez komesa Spycymira na rzecz króla Władysława Łokietka oraz męstwo w bitwie z Węgrami. Spycymir założył miasto na wzgórzu dominującym nad najbliższą okolicą (226 m n.p.m.). Najstarsza kopia tego dokumentu znajduje się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, druga, młodsza w zbiorach Muzeum Okręgowego w Tarnowie. W tylnej części placu można zobaczyć tarnowską kopię aktu lokacyjnego. Uchwałą nr XXI/311/2008 Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 15 maja 2008 roku Radni Miasta Tarnowa V kadencji wyrazili zgodę na wzniesienie pomnika Króla Władysława Łokietka przy ul. Wałowej 7. Inicjatorem i fundatorem pomnika jest Izba Przemysłowo - Handlowa w Tarnowie. Renowację placu sfinansował inwestor Centrum Handlowo-Usługowego Galeria Tarnovia TK Development.
 Dzięki pomocy Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, codziennie o godzinie 10.00 i 16.00 przy pomniku można wysłuchać "Bogurodzicy", najstarszej polskiej pieśni religijnej.

 Podobno dotknięcie prawą ręką buta króla Łokietka przynosi szczęście i pozwala spełnić marzenia.

 

 

60. Pomnik - Aleja Dębów Katyńskich w Tarnowie

pomniki-katyń

Miejsce: ul. Wojska Polskiego (vis a vis Os. Legionów H. Dąbrowskiego)

Data odsłonięcia: 20 kwietnia 2009 r.

Związek z Tarnowem: W kwietniu 2009 roku, z okazji 69 rocznicy Zbrodni Katyńskiej, posadzonych zostało 26 dębów szypułkowych. Każdy dąb poświęcony jest jednej osobie - ofierze zbrodni NKWD. Ofiary to oficerowie i policjanci, pochodzący z terenu Tarnowa i regionu, którzy zostali zamordowani strzałem w tył głowy podczas zbrodni katyńskiej w kwietniu 1940 r.

Projekt i pomysł: Jacek Adamczyk

W kwietniu 2010 roku posadzonych zostało kolejnych 9 dębów – 8 poświęcone zbrodni z 1940 roku oraz jeden poświęcony ofiarom katastrofy lotniczej prezydenckiego samolotu TU-154 pod Smoleńskiem. Uczestnikami tego tragicznego lotu, na obchody 70 rocznicy Zbrodni Katyńskiej, byli m.in.: Prezydent RP Lech Kaczyński wraz z małżonką, Sławomir Skrzypek Prezes NBP, Wiesław Woda poseł z Tarnowa – łącznie 96 osób. Katastrofy nikt nie przeżył.

Przy dębach zamontowano tablice informacyjne, są także sylwetki oficerów w zagajniku brzozowym.

Aleja Dębów Katyńskich powstała, jako część ogólnopolskiego projektu "Katyń - ocalić od zapomnienia".

 

61. Czarne dęby w Tarnowie

Miejsce: parking Zajazdu pod Dębem, ul. H. Marusarz 9B

Data odsłonięcia: ok. 1985 r.

Związek z Tarnowem: W latach 80. XX wieku z wyrobiska pożwirowego w Latoszynie pod Dębicą wydobyto z Wisłoki kilka czarnych dębów, które liczą ok. 10 tys. lat. Po przewiezieniu do Tarnowa, złożono pod otwierany wówczas zajazd, który nazwano „Pod dębem” (nazwa funkcjonuje do dnia dzisiejszego). Pierwotnie były plany, aby umieścić je na Górze św. Marcina jako symboliczna granica Karpat (Góra św. Marcina to najdalej na północ wysunięta część Karpat).

 

62. Pomnik – Obelisk Pamięci I Transportu Więźniów do KL Auschwitz

Pomnik-PKP - Transport KL Auschwitz

Miejsce: Peron nr 1 na Dworcu Głównym w Tarnowie

Autor: Światosław Karwat

Data odsłonięcia: 14 czerwca 2010 r. (70 rocznica wydarzenia)

Związek z Tarnowem: 14 czerwca 1940 roku z tarnowskiego dworca wyjechał I transport 728 więźniów do KL Auschwitz. Byli to więźniowie polityczni przetrzymywani w tarnowskim więzieniu. Stali się oni pierwszymi ofiarami najtragiczniejszego w dziejach świata obozu zagłady, w którym hitlerowcy zamordowali półtora miliona ludzi różnych narodowości. W latach 1940-43 z Tarnowa do KL Auschwitz wywieziono w 50-ciu transportach 7 tysięcy więźniów.

Na pomniku umieszczono 728 nazwisk więźniów.

 

 

63. Pomnik św. Maksymiliana Kolbego

Pomnik-Kolbego-Tarnow

Miejsce: skwer przy zbiegu ulic: Bajana i Dąbka (os. Koszyckie)

Projekt i realizacja: Ewa Fleszar

Data odsłonięcia: 14 sierpnia 2010 r. (69 rocznica śmierci)

Wysokość pomnika: ok. 2 m

Pomnik został wykonany z brązu, na granitowym cokole. Przedstawia on postać świętego w habicie, wyciągający ręce w geście miłości. Na cokole przedstawiony jest obozowy pasiak.
Pomnik stanął na środku tzw. „os. Bohaterów” (patroni ulic to polscy bohaterowie, np.: mjr. H. Sucharski, pułk. S. Dąbek, gen. H. Kleeberg).
Odsłonięcie pomnika miało miejsce w dniu rozpoczęcia się Roku Kolbiańskiego w Kościele Katolickim, poprzedzający 70. rocznicę męczeńskiej śmierci św. Maksymiliana Marii Kolbego w obozie KL Auschwitz.

 

64. Rzeźba Wilhelma Sasnala w Tarnowie - Mościcach

Mościce (77)

Miejsce: ul. Chemiczna, przy dworcu kolejowym Tarnów - Mościce

Projekt i realizacja: Wilhelm Sasnal

Data odsłonięcia: 29 sierpnia 2010 r.

Wysokość pomnika: ok. 4 m

Mościce to część Tarnowa, w której wychował się W. Sasnal. Pomnik to piramida zbudowana z cementowych kręgów. Kręgi obrzucone lepikiem. Wewnątrz jednego z kręgów data: „28.03.1983” – wg autora zupełnie przypadkowa (równie dobrze mogła być inna), symbolizująca coś co mogło, a nie zdarzyło się. Z powodów sąsiedztwa Zakładów Azotowych, w Mościcach czuło się klimat zagrożenia i niepokoju gdyż wierzono, że w fabrykę skierowane są wyrzutnie zza żelaznej kurtyny.

 

65. Figura Matki Bożej w Tarnowie – Mościcach

Miejsce: ul. Ks. Indyka róg ul. Traugutta

Data odsłonięcia: 26 października 2002 r.

Wysokość pomnika: ok. 5 m

Figura Matki Bożej znajduje się w miejscu, w którym od 1931 r. do 1956 r. znajdowała się kaplica pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus. W 2002 r. figurę ufundowały Zakłady Azotowe w Tarnowie – Mościcach S.A.

 

66. Krzyż i figura Matki Bożej w Tarnowie – Mościcach, os. Dąbrówka

Miejsce: ul. Zbylitowska róg ul. Czarna Droga

Data odsłonięcia: maj 2002 r.

Wysokość: ok. 3,5 m

Przydrożny krzyż, który obecnie znajduje się na rogu ulic Zbylitowskiej i Czarnej Drogi to kolejny krucyfiks w tym miejscu. Według konserwatora zabytków żeliwna postać Chrystusa umieszczona na drewnianym krzyżu pochodzi z ok. 1860 r.
W 2002 r., podczas odsłaniania kolejnego krzyża, dostawiono figurę Matki Bożej sprowadzoną z Piekar Śląskich.

 

67. Krzyż i figura Matki Bożej w Tarnowie – Mościcach (Świerczków)

Miejsce: ul. Witosa róg ul. Azotowa

Data odsłonięcia: po I wojnie światowej.

Na przełomie 1914 i 1915 roku na linii rzeki Dunajec i torów kolejowych przebiegała linia frontu. Mieszkańcy Świerczkowa, pozbawieni dostępu do cmentarza w Zbylitowskiej Górze, grzebali zmarłych w miejscu, w którym później umieszczono krzyż. Łącznie pochowano 5 osób dorosłych i 2 dzieci. W latach 70. XX w. u podstawy krzyża ustawiono kapliczkę Matki Bożej i ławeczki. W maju odbywają się nabożeństwa majowe.

 

68. Pomnik Eugeniusza Kwiatkowskiego

Pomnik-E-Kwiatkowskiego-Azoty

Miejsce: ul. Kwiatkowskiego, tuż przy budynku Dyrekcji Generalnej Azotów Tarnów

Projekt: prof. Stanisław Szwechowicz

Data odsłonięcia: 9 października 2012 r. (85 rocznica istnienia Zakładów Azotowych Tarnowie - Mościcach S.A.)

Wysokość pomnika: 396 cm w tym wysokość popiersia 172 cm, wysokość cokołu 216 cm a całkowita długość szarfy to 248 cm

Koncepcja nawiązuje do wizji pomnika E. Kwiatkowskiego w Gdyni, również autorstwa prof. Szwechowicza, lecz stanowi przekształcenie stosowne do miejsca lokalizacji. Lekko falująca szarfa, biegnąca dynamicznie po przekątnej symbolizuje romantyczną, wielką Wizję i Czyn, zadania, które realizował Kwiatkowski będąc pragmatycznym naukowcem i inżynierem a równocześnie romantycznym wizjonerem.
Związek z Tarnowem: Eugeniusz Kwiatkowski w latach 1931-1935 pełnił funkcję dyrektora Państwowych Fabryk Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach. Następnie przeniósł się do Warszawy gdzie do 30 września 1939 r. pełnił funkcję wicepremiera i ministra skarbu. W Tarnowie napisał "Dysproporcje. Rzecz o Polsce przeszłej i obecnej”.

 

69. Popiersie Eugeniusza Kwiatkowskiego i Ignacego Mościckiego

Pomnik-Dom-Chemika-01

Miejsce: ul. Jarzębinowa (Park im E. Kwiatkowskiego), tuż przy „Dyrektorówce” – Domu Chemika

Projekt: prof. Stanisław Szwechowicz

Data odsłonięcia: 2012 r.

Związek z Tarnowem: Eugeniusz Kwiatkowski w latach 1931-1935 pełnił funkcję dyrektora Państwowych Fabryk Związków Azotowych w Chorzowie i Mościcach. Następnie przeniósł się do Warszawy gdzie do 30 września 1939 r. pełnił funkcję wicepremiera i ministra skarbu. W Tarnowie napisał "Dysproporcje. Rzecz o Polsce przeszłej i obecnej”.

Pomnik-Dom-Chemika-02

Ignacy Mościcki był inicjatorem budowy fabryki. Od jego nazwiska pochodzi nazwa „Mościce” – wyłoniona w konkursie na nazwę miejscowości powstałej z połączonych w jedną jednostkę administracyjną podtarnowskich gmin: Dąbrówki Infułackiej i Świerczkowa. Do 1951 r. Mościce były osobną miejscowością; obecnie dzielnica Tarnowa.

 

 

 

 

70. Popiersie św. Jana Pawła II

Miejsce: ul. Krzyska 114, przed Gimnazjum nr 6

Autor: tarnowski artysta Bartłomiej Bałut

Data odsłonięcia: 17 września 2006 r. (popiersie poświęcił bp. tarnowski Wiktor Skworc)

Związek z Tarnowem: Karol Wojtyła jako Biskup i Metropolita krakowski często przyjeżdżał do Tarnowa. 9 i 10 czerwca 1987 r. papież Jan Paweł II przebywał w Tarnowie. Podczas spotkania z mieszkańcami powiedział: "Nie mace pojęcia jak ja zawsze lubiłem jeździć do Tarnowa!"

Popiersie stoi przed budynkiem Gimnazjum imieniem św. Jana Pawła II w dzielnicy Krzyż. Popiersie, odlane z brązu, na granitowym cokole na którym wyrzeźbiono słowa patrona „Musicie być mocni mocą wiary. Musicie być mocni mocą nadziei. Musicie być mocni mocą miłości, która współweseli się z prawdą”

 

71. Pomnik św. Jana Pawła II

Miejsce: ul. Piłsudskiego, ogrody klasztoru Księży Filipinów

Autor: parafianin Zdzisław Majchrowicz

Wysokość pomnika: papież naturalnej wielkości

Związek z Tarnowem: Karol Wojtyła jako Biskup i Metropolita krakowski często przyjeżdżał do Tarnowa. 9 i 10 czerwca 1987 r. papież Jan Paweł II przebywał w Tarnowie. Podczas spotkania z mieszkańcami powiedział: "Nie macie pojęcia, jak ja zawsze lubiłem jeździć do Tarnowa!"

Postać papieża naturalnej wysokości stoi w ogrodach klasztoru Księży Filipinów.

 

72. Pomnik – Głaz Katyński

Miejsce: ul. Bitwy pod Studziankami, przed Gimnazjum nr 4

Data odsłonięcia: 20 kwietnia 2009 r.

Odsłonięcie pomnika miało miejsce w 69. rocznicę Zbrodni Katyńskiej.

 

73. Cztery rzeźby przestrzenne wg wizji Dagaramy

Miejsce: Park im. E. Kwiatkowskiego w Tarnowie – Mościcach

Data odsłonięcia: sierpień 2011 r.

Autor rzeźb: Marcin Zarzeka

Wysokość rzeźb: ok 1,5-2 m

Związek z Tarnowem:

Tarnowianin, wizjoner Jan Głuszak Dagarama (1937-2000) studiował architekturę na Politechnice Krakowskiej. Studia musiał przerwać ze względu na chorobę – schizofrenię. Podczas studiów poznał prace architektów – wizjonerów, które zainspirowały go do własnej twórczości. Wymyślił osiedla o fantazyjnych kształtach. W późniejszym okresie pracował w tarnowskim Muzeum Okręgowym. Na ścianie kamienicy Rynek 21, w której mieści się muzeum, znajduje się zawsze ciepła (37,5oC) tablica jemu poświęcona.

Cztery rzeźby, które znajdują się w parku w dzielnicy Mościce, odsłonięto w związku z wystawą organizowaną przez tarnowskie BWA p.n. „Tarnów. 1000 lat nowoczesności”.

 

74. Symboliczna Mogiła Sybiraków

Miejsce: Cmentarz Stary (obok kaplicy Sanguszków)

Data odsłonięcia: 29 września 1996 r.

Autorzy: Olgierd Wójcik, Olgierd Sakowicz, Otto Schier

Wysokość rzeźby: ok. 2 m

Biały kamienny krzyż na niewysokim cokole z umieszczonym godłem Polskim oraz znakiem Sybiraków (splecione litery Z i S – Związek Sybiraków). Na cokole tablica z inskrypcją: „W hołdzie ofiarom Syberii i Katynia a żywym ku nauce i pamięci 1939-1956”.

 

75. Kataryniarz

pomnik-kataryniarz

Miejsce: pl. gen. J. Bema („Burek”; północno-wschodni róg placu)

Data odsłonięcia: 5 lipca 2014 r.

Projekt: rzeźbiarz Arkadiusz Latos z Kielc (pomysł: Jacek Adamczyk)
 
Wysokość rzeźby: 2,3 m

Związek z Tarnowem: Jak pokazują dokumenty historyczne oraz stare widokówki, przed wojną w Tarnowie grywał kataryniarz. Grał codziennie, w różnych częściach miasta, ale właśnie ta część Placu Bema była jego ulubionym miejscem.

Kataryniarz jest w charakterystycznej pozie, z katarynką i papugą na ramieniu. Rzeźba wykonana jest z brązu. Na katarynce znajdują się najważniejsze symbole Tarnowa: ratusz, katedra oraz bima. Rzeźba „gra”. Zamontowany mechanizm muzyczny powoduje, że będąc w pobliżu rzeźby słyszymy cicho sącząca się, typowo kataryniarską muzykę (melodia słyszana na odległość ok 2-3 m).

 

 

76. Pomnik (popiersie) Hetmana Jana Tarnowskiego

pomnik-hetman-tarnowski

Miejsce: ul. Mickiewicza 16, przed II Liceum Ogólnokształcącym (Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2)

Autor: tarnowski rzeźbiarz Michał Poręba
Data odsłonięcia: 22 września 2018 r.
Wysokość: 2,55 m

Związek z Tarnowem: tarnowianin, jeden z najwybitniejszych polskich wodzów, hetman wielki koronny od roku 1527, wojewoda krakowski i ruski, kasztelan krakowski oraz wojnicki.

Więcej: http://www.it.tarnow.pl/pol/Atrakcje/TARNOW/Ciekawostki/Przewodnik-po-Tarnowie-audio/Jan-Hetman-Tarnowski

 

 

77. Pomnik Tadeusza Tertila

pmn-77-tertil-m

Miejsce: Rynek, pierzeja zachodnia, przy wejściu do Pasażu Tertila

Projekt: rzeźbiarz Arkadiusz Latos z Kielc (inicjatywa: Rada Osiedla „Starówka”)
Data odsłonięcia: 30 października 2018 r.
Wysokość: ok. 2,5 m

Związek z Tarnowem: tarnowianin, burmistrz Tarnowa w latach 1907-1923. Pomnik przedstawia burmistrza niepodległości – prawie naturalnej wielkości - stojącego przed swoim domem i pokazującego cztery wielkie inwestycje, o które wzbogacił się Tarnów pod jego rządami: elektrownię, wodociągi, dworzec kolejowy oraz tramwaj. - Jak patrzę na pomnik dziadka, to myślę, że to jak stoi jest dla niego bardzo charakterystyczne. Dziadek stoi tyłem do swojej własności, a przodem do miasta. Zawsze miasto było dla niego najważniejsze. To nie to, że to była jego kamienica, to nie to, że to był jego pasaż, ważne było, że to był Tarnów - Tarnów pierwszy niepodległy – wspominał dziadka obecny na uroczystości odsłonięcia pomnika wnuk Tadeusza Tertila, Roman Tertil.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Informacja o rzeźbach św. Jana Nepomucena na Pogórzu Ciężkowickim na: http://it.dunajecbiala.pl/pl/00083,news,00326,strona_glowna

 

 

Opracowanie:

Marcin Pałach, Tarnowskie Centrum Informacji

Zdjęcia: Tarnowskie Centrum Informacji

Data opracowania: 01-06-2007, ostatnia aktualizacja 13-02-2017

 

Literatura:

"Tarnów - Wielki Przewodnik"
praca zbiorowa, wydawany przez Tarnowskie Towarzystwo Kulturalne oraz Muzeum Okręgowe w Tarnowie;

"Mój Tarnów"
Antoni Sypek, Fundacja "Tarnowskie Towarzystwo Przemysłowe" oraz Izba Przemysłowo - Handlowa w Tarnowie, Tarnów 2005

"Pomniki i Miejsca Pamięci Narodowej"
praca zbiorowa, wydany przez PTTK Oddział "Ziemi Tarnowskiej", Tarnów 2006, wydanie I
Tekst przewodnika na stronach Powiatu Tarnowskiego

Strona Internetowa Muzeum Okręgowego w Tarnowie: www.muzeum.tarnow.pl

Czytaj więcej na: www.miejscapamiecinarodowej.pl/index.php/tarnow