Tarnów i region - Informacja turystyczna / Atrakcje / TARNÓW / Zabytki i atrakcje / Generał Józef Bem

Generał Józef Bem

Bohater narodowy Polski i Węgier generał Józef Bem urodził się w Tarnowie w domu na przedmieściu zwanym Burkiem (nazwa ta pochodzi od bruku, który pokrywał plac handlowy funkcjonujący do dziś). W księdze metrykalnej parafii katedralnej w Tarnowie znajduje się zapis chrztu Józefa Bema i data jego urodzin - 14 marca 1794 r. Wkrótce po urodzinach syna rodzina Bemów przeniosła się z Tarnowa do Krakowa.

TARNÓW - Mauzoleum Bema (1)

W zbiorach tarnowskiego Muzeum Okręgowego znajdują się pamiątki związane z życiem i wojskową działalnością gen. Bema w Polsce w czasie Powstania Listopadowego, na emigracji we Francji, na Węgrzech podczas Wiosny Ludów, gdzie był dowódcą armii siedmiogrodzkiej i na emigracji w Turcji, gdzie zmarł w Aleppo (obecnie Syria) 10 grudnia 1850 roku. Prochy gen. Józefa Bema w 1929 r. przewieziono do Polski, do rodzinnego Tarnowa i złożono w okazałym mauzoleum w Parku Strzeleckim.

(Przeczytaj 'Powrót Bema' autorstwa Alicji Majcher-Węgrzynek na stronach Muzeum Okręgowego)
 
 Przy ulicy Wałowej, na niewielkim placyku stoi ocieniony połączonymi wierzbami pomnik gen. Józefa Bema wzniesiony w 1983 r. według projektu artystów rzeźbiarzy Bohdany Drwalowej i Stefana Niedorezo.

IMG_2181em

Po lewej stronie pomnika na ścianie kamienicy znajduje się  mural z fragmentem „Panoramy Siedmiogrodzkiej”, który przedstawia generała Józefa Bema z jego sztabem w dniu bitwy pod Sybinem 11 marca 1849 roku. Mural wykonany przez tarnowską artystkę, Annę Kropiowską, został uroczyście odsłonięty 14 października 2017 roku w 120 rocznicę pierwszej publicznej prezentacji we Lwowie „Panoramy Siedmiogrodzkiej” Jana Styki.

Do Parku Strzeleckiego pod mauzoleum gen. Bema idziemy ulicami Wałową i Józefa Piłsudskiego. W Parku Strzeleckim, na środku stawu, na sześciu wysmukłych korynckich kolumnach wznosi się sarkofag kryjący prochy generała, bohatera dwu bratnich narodów - Polaków i Węgrów. W 1928 r. zaprojektował mauzoleum krakowski architekt Adolf Szyszko-Bohusz, wzniesione zaś zostało kosztem miasta Tarnowa w 1929 r. podczas przygotowań do sprowadzenia prochów generała Bema z Turcji do Tarnowa. Tarnów jest miastem bardzo często odwiedzanym przez Węgrów, a fakt, iż tutaj urodził się ich narodowy bohater powoduje, że przybywają tutaj przedstawiciele najwyższych władz Republiki Węgierskiej z Prezydentem na czele, jak to się działo w 1998 r. z okazji obchodów 150-lecia Wiosny Ludów.

 Muzeum tarnowskie kolekcjonuje też fragmenty Panoramy Siedmiogrodzkiej, (zobacz fragmenty w zbiorach Muzeum Okręgowego) namalowanej na zamówienie Węgrów pod kierunkiem Jana Styki w 1897 r. Po prezentacji we Lwowie, Budapeszcie i Warszawie obraz został pocięty na kawałki (z powodu nie wywiązania się przez Węgrów z finansowych zobowiązań wobec Styki) przez zięcia artysty, Michała Niecia. Kawałki te sprzedano prywatnym kolekcjonerom. Do dziś zidentyfikowano 38 fragmentów tego wielkiego obrazu, o pierwotnej długości 120 metrów i wysokości 15 metrów. Obecnie 19 fragmentów Panoramy jest własnością Muzeum w Tarnowie, w tym największy fragment (3,85 m x 3,28 m), przedstawiający tyły armii węgierskiej dowodzonej przez gen. Józefa Bema podczas bitwy o Sybin, stoczonej w dniu 11 marca 1849 r. Wszystkie posiadane przez Muzeum fragmenty Panoramy eksponowane są w "Galerii Panorama" na tarnowskim głównym dworcu kolejowym. 

Koniecznie trzeba również przejść na ul. Kościuszki 10, zobaczyć elewację hotelu „Tarnovia”. Na największym hotelu w Tarnowie, oddanym do użytku w 1975 roku, na uwagę zasługuje monumentalna mozaika na południowej elewacji budynku. Mozaika, ułożona z przetopionych odpadów Zakładów Radiowych Kasprzaka, została zaprojektowana przez znanego tarnowskiego architekta Jana Grabowskiego, a przedstawia bitwę gen. Józefa Bema pod Aleppo.

Warto nadmienić, że 15 marca 1835 roku generał Józef Bem założył Polskie Towarzystwo Politechniczne w Paryżu. Towarzystwo pomagało znajdującym się na emigracji Polakom zdobyć wykształcenie techniczne oraz pracę zgodną z zawodem. Jednak okazało się, że w oderwaniu od kraju działać nie mogło i po kilku latach zostało zlikwidowane. Za jego następców uważa się Stowarzyszenie Techników Polskich w Warszawie (od 1898 r.) oraz Towarzystwo Techniczne w Krakowie (od 1877 r.) a od 1945 roku – Naczelną Organizację Techniczną.

Zapraszamy na stronę Tarnowskiego Towarzystwa Przyjaciół Węgier:

www.ttpw.pl 

 

 Kazimierz Bańburski

 

fot.: Krzysztof Gzyl