Tarnów i region - Informacja turystyczna / Atrakcje / TARNÓW / Zabytki i atrakcje / Tarnowskie ulice i place

Tarnowskie ulice i place

ulice-tablice-02

Wybrane tarnowskie ulice i place oznakowane tablicami z opisem pochodzenia ich nazw.

Tarnowskie Centrum Informacji, przy wsparciu finansowym Urzędu Miasta Tarnowa oraz pomocy merytorycznej Muzeum Okręgowego w Tarnowie, zrealizowało zadanie polegające na oznakowaniu wybranych nazw tarnowskich ulic i placów pod względem historycznym i etymologicznym. 

ulice-tablice-01

Projekt zakładał wykonanie i montaż trzydziestu sześciu tablic informacyjnych na wybranych budynkach w obrębie Starego Miasta oraz poza murami miejskimi. Tablice zostały zamontowane na elewacjach budynków, w miejscach dobrze widocznych. Tablice wykonano z matowego szkła hartowanego, z nadrukiem treści metodą UV, w wersji polskiej i angielskiej.

Projekt oznakowania ulic skierowany jest zarówno do mieszkańców, jak i turystów odwiedzających nasze miasto. Zamierzeniem projektu jest zwiększenie świadomości samych mieszkańców na temat pochodzenia nazw ulic oraz ich zmian na przestrzeni lat, jak również zaznajomienia z tą wiedzą turystów. Szczególną ciekawostkę wśród oznakowanych ulic stanowi nazwa ulicy Krakowskiej, oficjalnie nadana jej w dn. 3 kwietnia 1884 r. Natomiast w dn. 9 listopada 1916 r. na wniosek burmistrza Tadeusza Tertila ówczesna Rada Miejska zamieniła ulicę Krakowską na ulicą Niepodległości i ta nazwa, która nie przyjęła się obowiązuje (formalnie) do dnia dzisiejszego…

 

PLAC KAZIMIERZA WIELKIEGO

Nazwę tę nadano w 1869 r. na pamiątkę przeniesienia w dn. 8 lipca 1869 r. prochów polskiego króla Kazimierza Wielkiego (panował w latach 1333–1370) do odnowionego grobowca w katedrze na Wawelu. Wcześniej plac ten nazywany był Małym Rynkiem i placem Krupniczym (odbywał się tutaj handel krupami, czyli kaszą). 

ULICA KATEDRALNA

Nazwa funkcjonuje od ok. 1800 r., nadana w czasie austriackiego zaboru (niem. Dom Gasse – ul. Katedralna). W XVI w. ulicę nazywano Krakowską, prowadziła bowiem do Bramy Krakowskiej. W 1950 r. nadano tej ulicy nazwę Walerego Wróblewskiego (1836–1908), pułkownika w powstaniu styczniowym 1863–1864, generała Komuny Paryskiej 1871 r. W 1989 r. powrócono do nazwy ul. Katedralna.

ULICA KRÓTKA

Nazwa tej ulicy na planie z 1848 r. występuje jako Kurze Gasse – ul. Krótka. Wytyczona została w chwili lokacji miasta. Mieściły się przy niej biura policji miejskiej. Najokazalszy budynek ul. Krótkiej – dziś siedziba banku – powstał w 1892 r. jako Zakład Zastawniczy Podupadłych Mieszczan.

ULICA WIELKIE SCHODY

W XVI w. znajdowała się tutaj furta, zwana też bramą mniejszą, po wyburzeniu murów miejskich na spadku terenu wybudowano schody. W 1848 r. funkcjonuje nazwa w jęz. niemieckim Stiegen Gasse - ul. Schodowa. W 1881 r. schody wydłużono i ulicę nazwano Schodowa Wielka, a później Wielkie Schody.

IMG_4952www

ULICA MAŁE SCHODY

W 1883 r. wybudowano tutaj schody na uskoku terenu w stronę ul. Bernardyńskiej prawdopodobnie w miejscu furty łączącej miasto z klasztorem Bernardynów. Pierwotnie nazywała się ul. Schodową Małą.

ULICA WEKSLARSKA

Nazwa obowiązuje od 1884 r. W XVI w. nazywała się ul. Pilzneńską, w XIX w. Mieniarską lub Wekslarską. Nazwa pochodzi od niem. słowa Wechsel – wymiana pieniędzy, stąd pol. nazwa Mieniarska.

ULICA BRAMA PILZNEŃSKA

Jako nazwa ulicy (Pilźnieńska Brama) występuje dopiero w roku 1884 i pochodzi od nazwy bramy w dawnych murach miejskich, której rozbiórki dokonano w końcu XVIII w.

ULICA ŻYDOWSKA

Nazwa ul. Żydowska (łac. Platea Judaica) pojawia się w tarnowskich księgach miejskich w XVII w. i funkcjonuje bez zmian do dziś. To tutaj zamieszkali pierwsi Żydzi, którzy dostali prawo osiedlenia wewnątrz murów miejskich już w XVI wieku.

IMG_4871www

ULICA PIEKARSKA

Na planie miasta z 1848 r. występuje ta ulica jako Krämer Gasse, czyli ul. Kramarska, zapewne nazwa pochodzi od kramów znajdujących się przy tej ulicy. Przed 1884 r. nazywana jest ul. Żydowską Wyższą. Od 1884 r. ustaliła się jej nazwa jako ul. Piekarska.

ULICA RYBNA

Przed 1884 r. zwała się ul. Piekarską, dlatego że prowadziła do pl. Chlebowego lub Piekarskiego, gdzie sprzedawano chleb. W 1884 r. gdy zmieniono nazwę pl. Piekarskiego na Rybny, ulicę nazwano Rybną.

PLAC RYBNY

Na planie miasta z 1848 r. plac ten nazywa się po niemiecku Brod (!) Platz – pl. Chlebowy. W 1878 r. natomiast Bäcker Platz – pl. Piekarski. W 1884 r. zmieniono nazwę placu na pl. Rybny.

ULICA FORTECZNA

Nazwa ulicy pojawia się w Spisie ulic i placów w Tarnowie z roku 1937/8. Jest to fragment dawnej uliczki przebiegającej po wewnętrznej stronie murów miejskich ufortyfikowanego miasta.

ULICA BASZTOWA

W 1884 r. zwała się ul. Pochyłą. W latach dwudziestych XX w. nazywano ją już Basztową. Nazwę tę wzięła od stojącej przy niej baszty (bastei) z pierwszej poł. XVI w.

ULICA KAPITULNA

Nazwa ulicy w jęz. niemieckim Kapitel Gasse pojawia się na planie miasta z 1848 r. Nazwa ulicy – Kapitulna, pochodzi od domów przy tej ulicy, które zamieszkiwali księża prałaci i kanonicy tarnowskiej kapituły katedralnej.

IMG_4886www

PLAC KATEDRALNY

Jako Dom Platz – Plac Katedralny, występuje na planie miasta z 1848 r. Powstał w drugiej poł. XVIII w. po likwidacji przez władze austriackie grzebalnego cmentarza wokół kościoła katedralnego.

ULICA WAŁOWA

W roku 1823 pojawia się nazwa tej ulicy w języku niemieckim jako Zawala Gasse – ul. Zawale. Na planie miasta                     z 1848 r. jako Wall Gasse – ul. Wałowa. Funkcjonowała również nazwa Podwale. W 1884 r. Rada Miasta Tarnowa nadała urzędową i oficjalną nazwę ulicy – ul. Wałowa. Nazwa ta pochodzi od wałów ziemnych usypanych wokół murów miejskich, które zostały zniwelowane przez władze austriackie w latach 1784–1785, podczas budowy odcinka drogi, tzw. „traktu cesarskiego”.

ULICA SZEROKA

Nazwa tej ulicy w języku niemieckim Breite Gasse – ul. Szeroka, występuje na planie miasta z 1848 r. Po kasacie dawnego klasztoru bernardynów i przeniesieniu ich w 1789 r. do klasztoru bernardynek, władze austriackie swobodnie dysponowały poklasztornymi nieruchomościami i wybudowały tutaj fragment „cesarskiego traktu”, będącego również częścią obwodnicy miasta - czyli ulicę szeroką, jak na ówczesne czasy.

ULICA BERNARDYŃSKA

Na planie miasta z 1814 r. ulica wówczas dopiero powstająca nazywa się Bernardiner Gasse – ul. Bernardyńska. Po 1823 r. przez dawne zabudowania klasztoru przebity został dalszy jej odcinek aż do ówczesnego Targu Drzewnego. Nazwa ulicy pochodzi od kościoła i klasztoru zakonu franciszkanów obserwantów, zwanych w Polsce bernardynami. W 1950 r. uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Tarnowie zmieniono nazwę ulicy na ul. Władysława Kniewskiego (1902–1925), działacza polskiego ruchu robotniczego w okresie międzywojennym. W 1989 r. przywrócono ulicy dawną nazwę – ul. Bernardyńska.

ULICA TARGOWA

Na planie miasta z 1848 r. nazwa ulicy w jęz. niemieckim występuje jako Markt Gasse – ul. Targowa. Nazwa jej pochodzi od targowisk miejskich, jakie funkcjonowały na powstałym po wyburzeniu kościoła p.w. Św. Ducha i szpitala (przytułku) placu, zwanym potocznie Burkiem. Plac ten powstał w latach 1800–1821. Ulica Targowa prowadziła do tego placu, a nawet stanowiła jego część. W 1974 r. zmieniono nazwę ulicy na ul. Wincentego Witosa (1874–1945), przywódcy polskiego ruchu ludowego i wybitnego polityka w okresie międzywojennym. W 1989 r. powrócono do dawnej nazwy ulicy.

PLAC JANA III SOBIESKIEGO

Około 1790 r. przy placu tym wybudowany został budynek poczty (Posthaus), stąd też i nazwa jego brzmiała w języku niemieckim Post Platz – pl. Pocztowy. W dniu 12 września 1883 r. w czasie uroczystości 200. rocznicy odsieczy wiedeńskiej zmieniono nazwę placu na pl. Jana III Sobieskiego (1629–1696), króla polskiego w latach 1674–1696, wybitnego wodza o sławie międzynarodowej.

ULICA ŚWIĘTEJ ANNY

Na planie miasta z 1848 r. ulica nosi nazwę w języku niemieckim Hl. Anna Gasse – ul. Świętej Anny. Nazwa ulicy pochodzi od kościoła p.w. Świętej Anny, który został wybudowany w 1527 r., a rozbiórki jego budynku dokonały władze austriackie ok. 1810 r. W 1950 r. uchwałą Miejskiej Rady Narodowej w Tarnowie nazwa ulicy została zmieniona na ul. Hanki Sawickiej (właśc. H. Szapiro), (1917–1943), działaczki komunistycznego ruchu młodzieżowego. W 1989 r. przywrócono ulicy dawną nazwę – ul. Świętej Anny.

IMG_4986www

ULICA ŚWIĘTEGO DUCHA

Nazwa ulicy w języku niemieckim Heilige Geist Gasse – ul. Świętego Ducha, występuje na planie miasta z 1848 r. Pochodzi od wezwania kościoła szpitalnego, wybudowanego w 1448 r., a rozebranego w latach 1810–1821. Ulica prowadziła do tego właśnie kościoła. W 1950 r. zamieniono nazwę ulicy Świętego Ducha na ul. Ducha (bez Świętego). W 1989 r. powrócono do dawnej nazwy – ul. Świętego Ducha.

PLAC GENERAŁA JÓZEFA BEMA

Obecna nazwa placu funkcjonuje od 1950 r. i nadano ją w 100. rocznicę śmierci Józefa Bema (1794–1850) generała, wybitnego wodza, bohatera Polski i Węgier, urodzonego w Tarnowie, według miejscowej tradycji w domu znajdującym się przy tym placu. Na planie miasta Tarnowa z 1848 r. plac ten nazywa się w języku niemieckim Heilige Geist Platz - Plac Świętego Ducha. Nazwa ta pochodzi od wezwania kościoła szpitalnego, wybudowanego w 1448 r.,     a rozebranego w latach 1810–1821. Potoczna nazwa tego placu to „Burek” i pochodzi od brukowanej drogi prowadzącej z miasta do zamku.

ULICA GENERAŁA JÓZEFA BEMA

Obecna nazwa ulicy funkcjonuje od 1961 r. mocą uchwały Miejskiej Rady Narodowej w Tarnowie. Józef Bem (1794–1850), urodzony w Tarnowie, generał, bohater Polski i Węgier, jest patronem tej ulicy. W 1. połowie XIX w. ulica ta nosiła nazwę ul. Ogrodowa, która pochodziła od ogrodu szpitala św. Ducha. Pierwotnie sięgała tylko do dzisiejszego skrzyżowania z ul. Urszulańską. W 1929 r. części zachodniej ulicy (od Urszulańskiej do Krakowskiej) nadano nazwę ul. Marszałka Ferdynanda Focha (1851–1929), francuskiego naczelnego dowódcy sił sprzymierzonych na froncie zachodnim w czasie I wojny światowej, od 1923 r. również marszałka Polski. W 1950 r. nazwa tego odcinka dzisiejszej ulicy została zmieniona na ul. Maurice’a Thoreza (1900–1964), działacza francuskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego, przywódcy Francuskiej Partii Komunistycznej. W 1956 r. zmieniono tę nazwę na ul. Polskiego Października, ku uczczeniu wydarzeń i przemian politycznych z 1956 r. W 1961 r. ulicy, na całej jej długości, nadano nazwę ul. Gen. Józefa Bema.

ULICA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY

Nazwa w dzisiejszej postaci funkcjonuje od końca XIX w. i wzięła się od wezwania drewnianego kościółka Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej. Już w 1621 r. kościół ten nazywany jest w dokumentach „kościołem na drodze brukowanej, inaczej na Burku”. Pierwotna nazwa „Burek” dotyczyła tylko tej ulicy, wiodącej do zamku na Górze św. Marcina. Na planie miasta z 1848 r. ulica ta po niemiecku nazywała się Fleischer Gasse – ul. Rzeźnicka, być może od funkcjonujących tutaj rzeźni. W 1878 r. nazwę ulicy zmieniono na ul. Cmentarna, czyli prowadząca do cmentarza na Zabłociu. W 1919 r. ulicy nadano nazwę ul. Ignacego Jana Paderewskiego (1860–1941), wybitnego muzyka i polityka, który właśnie 16 stycznia tego roku został premierem polskiego rządu. Ale nawet na planach miasta, które Urząd Miasta Tarnowa wydawał w tym czasie, ignorowano tę nazwę ulicy. W 1938 r. ostatecznie zrezygnowano ze zmiany nazwy i powrócono do dawnej – ul. Najświętszej Marii Panny.

IMG_4992www

ULICA PREZYDENTA GABRIELA NARUTOWICZA

Nazwa została nadana ulicy w 1928 r. Wcześniej nazywała się Mała Strusina – nazwa wsi a później przedmieścia Tarnowa, pochodziła od rzeki Trosina, która dziś nosi nazwę Wątok. Patron ulicy, Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w 1922 r. Gabriel Narutowicz (1865–1922), zginął w zamachu 16 grudnia 1922 r.

ULICA LWOWSKA

Na planie miasta z 1848 r. widnieje nazwa tej ulicy w języku niemieckim jako Lemberger Gasse – ul. Lwowska. Była ona odcinkiem wytyczonego w l. 1784–1785 „cesarskiego traktu” wiodącego na wschód do Lwowa, stolicy Galicji. Epizodycznie i zupełnie ignorowaną przez mieszkańców Tarnowa nazwę ulicy, uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z dn. 20 grudnia 1949 r. przemianowano na ul. Generalissimusa Józefa Stalina (właśc. Josif W. Dżugaszwili) (1879–1953). Po śmierci Stalina nieoficjalnie powrócono do dawnej nazwy – ul. Lwowska.

ULICA ADAMA MICKIEWICZA

W 1900 r. nazwę nowo zbudowanej ulicy nadano jako ul. Adama Mickiewicza (1798–1855), wybitnego poety romantycznego, uznawanego za polskiego narodowego wieszcza. W 1951 r. ulicą A. Mickiewicza nazwano także przedłużenie tej ulicy, które od czerwca 1934 r. nosiło nazwę ul. Bronisława Pierackiego (wcześniej ul. Koszarowa). Bronisław Pieracki (1895–1934) był w l. 1931–1934 ministrem spraw wewnętrznych w rządzie RP, zastrzelony 15 czerwca 1934 r. w Warszawie przez ukraińskiego nacjonalistę.

ULICA ELIASZA GOLDHAMMERA

W 1913 r. Rada Miasta Tarnowa podjęła uchwałę aby dawna ul. Zdrojowa nosiła nazwę ul. Eliasza Goldhammera (1851–1912), adwokata, działacza samorządowego, wiceburmistrza miasta Tarnowa w l. 1906–1911. Dawna nazwa ul. Zdrojowa funkcjonowała od pocz. XIX w. i pochodziła od wodociągu (zdroju), który doprowadzał wodę do miasta i przebiegał wzdłuż tej ulicy.

ULICA KAZIMIERZA BRODZIŃSKIEGO

W pocz. XX w. nazwa tej ulicy występuje jako ul. Ustronna. W 1906 r. figuruje też jako ul. Kazimierza Brodzińskiego (1791–1835), poety i krytyka literackiego, ucznia tarnowskiego gimnazjum w latach 1805–1809. Ulica wzięła swą nazwę od wybudowanej tutaj w 1896 r. szkoły im. Kazimierza Brodzińskiego (od 1948 r. siedziba III LO im. Adama Mickiewicza).

ULICA LEGIONÓW

Pierwotna nazwa tej ulicy, a właściwie drogi polnej biegnącej środkiem pól folwarcznych, brzmiała „Kantoria”, albowiem folwark ten należał do kanonika – kantora tarnowskiej kolegiaty ks. Józefa Królińskiego (1735–1798) w latach 1782–1783. W 1805 r. książę Hieronim Sanguszko (1743–1812) zakupił od Funduszu Religijnego część tych gruntów. Ok. 1879 r. w narożnym budynku przy ulicach Wałowej i dzisiejszej Legionów znajdował się budynek poczty, stąd też została zmieniona nazwa ul. Kantoria na ul. Pocztową na odcinku od ul. Wałowej do dzisiejszej ul. Asnyka, na dalszym odcinku funkcjonowała nazwa ul. Kantoria.  W dniu 27 stycznia 1930 r. ulicy na całej jej długości nadano nazwę ul. Legionów ku uczczeniu Legionów Polskich z okresu I wojny światowej, ponieważ w roku następnym miał odbyć się w Tarnowie X Zjazd Związku Legionistów Polskich.

ULICA MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁSUDSKIEGO

Na planie miasta z 1848 r. ulica nosi nazwę w języku niemieckim Seminar Gasse – ul. Seminaryjna. Nazwa ta pochodziła od wybudowanego tutaj w latach 1836–1838 gmachu Seminarium Duchownego, kształcącego księży obrządku rzymskokatolickiego. W 1921 r. nazwę ulicy zmieniono na ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego (1867–1935), polityka i męża stanu, Marszałka Polski od listopada 1920 r. W dniu 7 stycznia 1946 r. nazwę ulicy zmieniono na ul. Ignacego Daszyńskiego (1866–1936), przywódcę polskich socjalistów, polityka, marszałka Sejmu RP w latach 1928–1930. W 1950 r. nazwę ulicy zmieniono na ul. Janka Krasickiego (1919–1943), przywódcę Związku Walki Młodych (młodzieżówki komunistycznej w czasie II wojny światowej). W 1989 r. powrócono do nazwy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

IMG_4970www

ULICA MIKOŁAJA KOPERNIKA (NICOLAUS COPERNICUS)

Nazwa ulicy występuje w 1884 r., kiedy to dn. 3 kwietnia Rada Miasta Tarnowa uchwaliła aby nadać jej jako patrona Mikołaja Kopernika (1473–1543) wybitnego polskiego  astronoma, twórcy teorii heliocentrycznej. W latach 1872–1874 wybudowano tutaj wielki gmach szkoły wydziałowej męskiej, która nosiła imię Mikołaja Kopernika. Nazwa ulicy i budowa szkoły im. Mikołaja Kopernika wystąpiły więc prawie równocześnie.

ULICA KRAKOWSKA

Od XVI w. do ok 1800 r., ulicą Krakowską nazywano dzisiejszą ul. Katedralną. Prowadziła ona do Bramy Krakowskiej,  z której wyjeżdżało się z miasta do Krakowa. Po wybudowaniu w l. 1784–1785 „traktu cesarskiego”, prowadzącego ze Śląska do Lwowa, dzisiejszą ul. Krakowską nazywano drogą Śląską (Schlesiche Strasse), lub szosą Wojnicką (Chause von Voinic – występuje w 1814 r.). Wraz z zabudową terenu po obydwu stronach „cesarskiego traktu” powstała ulica, którą w poł. XIX w. zaczęto nazywać Krakowską. Oficjalnie nazwę tę ustaliła Rada Miasta Tarnowa uchwałą z dn. 3 kwietnia  1884 r. Dopiero w dn. 9 listopada 1916 r. (5 dni po proklamacji cesarzy, niemieckiego i austriackiego z 5 listopada 1916 r. o utworzeniu samodzielnego państwa polskiego), burmistrz Tadeusz Tertil (1864–1925) zwołał na Ratuszu zebranie Rady Miejskiej i na jego wniosek „uchwaliła Rada jednomyślnie nazwać ulicę Krakowską w Tarnowie ulicą Niepodległości”. O tym patriotycznym i odważnym wówczas akcie, mieszkańcy miasta szybko zapomnieli i nadal nazywali i dotąd nazywają tę ulicę ul. Krakowską, chociaż uchwałę Rady Miejskiej z 9 listopada 1916 r. nikt dotychczas nie anulował.