Tarnów i region - Informacja turystyczna / Atrakcje / TARNÓW / Ciekawostki / Znani tarnowianie

Znani tarnowianie

bem_t
Józef Zachariasz BEM (1794 - 1850)
generał wojsk polskich, naczelny wódz powstania węgierskiego, prekursor wykorzystania w wojskowości broni rakietowej, bohater narodowy Polski i Węgier, odznaczony krzyżem kawalerskim Legii Honorowej oraz złotym krzyżem Virtuti Militari. Bem był współzałożycielem i prezesem Towarzystwa Politechnicznego Polskiego w Paryżu (fr. La Société Polytechnique Polonaise) – pierwszego w historii polskiego stowarzyszenia inżynierskiego oraz Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. Generał zmarł w Aleppo, na terenie dzisiejszej Syrii. Jego prochy z wielkim ceremoniałem zostały przewiezione do Polski w 1929 roku i spoczęły w imponującym mauzoleum w Parku Strzeleckim.  
bielatowicz
Jan BIELATOWICZ (1913 - 1965)
żołnierz, poeta, prozaik, krytyk, bibliograf
brandst
Roman BRANDSTAETTER (1906 - 1987)
pisarz, poeta, dramaturg, tłumacz, wybitny znawca Biblii. Przyszedł na świat w rodzinie żydowskiej, jako wnuk wybitnego prozaika hebrajskiego Mordechaja Dawida Brandstaettera. W 1946 r. w Rzymie przyjął chrzest, czyniąc swoją osobistą drogę do Chrystusa – swoisty pomost pomiędzy Judaizmem i Chrześcijaństwem – źródłem własnej inspiracji filozoficznej i artystycznej.
braun
Jerzy BRAUN (1901 - 1975)
harcerz, poeta, pisarz, filozof, działacz polityczny, autor pieśni harcerskiej „Płonie ognisko w lesie”, napisanej w Tarnowie.
brodzinski
Kazimierz BRODZIŃSKI (1791 - 1835)
poeta, tłumacz, publicysta, prekursor romantyzmu, historyk i teoretyk literatury, esteta i krytyk literacki, pedagog
chrzasz
ks. Józef CHRZĄSZCZ (1884 - 1935)
wychowawca i przyjaciel młodzieży, prezes sodalicji mariańskich, działacz społeczny i patriotyczny
ciola
Adam CIOŁKOSZ (1901 - 1978)
działacz harcerski, żołnierz publicysta przywódca PPS w kraju i na emigracji, poseł
ciolkosz
Kasper CIOŁKOSZ (1875 - 1942)
profesor gimnazjalny inicjator założenia biblioteki publicznej działacz społeczny i ludowy, polityk PPS
fczern
Franciszka CZERNECKA (1881 - 1963)
dyrektorka szkoły, działaczka ZHP i Tajnej Organizacji Nauczycielskiej
czernecka_m2
Stanisława CZERNECKA (1898 - 1968)
pedagog, działaczka ZHP, Tajnej Organizacji Nauczycielskiej, ps. CZERMCHA
 

Charles (Karol) DENNER (1926 - 1995)
popularny i ceniony francuski aktor; urodził się w Tarnowie w rodzinie żydowskiej.  

Więcej na: http://archiwum2008-2014.tarnowskikurierkulturalny.pl/tar_na_ekranie.htm

 

druzbacka
Elżbieta DRUŻBACKA (ok. 1695 - 1765)
poetka zwana: Safoną słowiańską, muzą sarmacką
  Jacek DUKAJ – polski pisarz, autor literatury fantastycznej. Urodził się 30 lipca 1974 w Tarnowie. Ukończył III Liceum Ogólnokształcące imienia Adama Mickiewicza w Tarnowie. Na podstawie jego opowiadania "Katedra" Tomasz Bagiński nakręcił nominowany do nagrody Oskara krótkometrażowy animowany film.
dutkiewicz
Józef Edward DUTKIEWICZ (1903 - 1968)
artysta malarz, konserwator zabytków, historyk i teoretyk sztuki, wybitny pedagog, organizator życia naukowego, muzealnik
Roman_Dzieślewski

Prof. Roman DZIEŚLEWSKI (1863-1924)
Pierwszy polski profesor elektrotechniki w historii elektryki, twórca nauczania elektrotechniki na poziomie akademickim. Autor polskiego, akademickiego podręcznika elektrycznego oraz pierwszego uczelnianego laboratorium elektrotechnicznego. Organizator pierwszego Oddziału Elektrotechnicznego kształcącego inżynierów elektryków. Jeden z pierwszych twórców polskiego słownictwa elektrotechnicznego. Wybitny działacz społeczny i samorządowy.

Urodził się 18 stycznia 1863 r. w Tarnowie. Był jednym z trzech synów Hieronima i Gabrieli z Morawskich. W 1878 r., w wieku 15 lat ukończył z odznaczeniem szkolę realną w Jarosławiu, następnie studiował na Wydziale Budowy Machin Szkoły Politechnicznej we Lwowie. Dyplom inżyniera, z odznaczeniem, uzyskał w 1883 r. mając 20 lat a w 1901 roku w wieku 28 lat, został powołany na stanowisko profesora nadzwyczajnego elektrotechniki i kierownika Katedry Elektrotechniki (nominacje polskich profesorów elektryków na Politechnice Warszawskiej możliwe były dopiero w 1919 r.). Został on pierwszym polskim profesorem elektrotechniki na ziemiach Polski w czasie kiedy na świecie nastąpił szybki rozwój elektrotechniki prądu przemiennego. W roku akademickim 1901/1902 został rektorem Szkoły Politechnicznej we Lwowie (Politechniki Lwowskiej).

W 1892r. był autorem studialnego opracowania „Sprawozdanie w sprawie kolei elektrycznej w mieście Lwowie”. W 1894 r., w 50-tą rocznicę utworzenia Szkoły Politechnicznej zorganizowano we Lwowie Pierwszą Wystawę Krajową. Prof. R. Dzieślewski był członkiem Komitetu Organizacyjnego (sekcja maszynowa i elektrotechniczna). W dniu 31 marca 1894 r. we Lwowie pojawił się tramwaj elektryczny. Był to pierwszy tramwaj elektryczny w Austro-Węgrzech, pierwszy na polskich ziemiach. Roman Dzieślewski, będąc przez 16 lat członkiem Rady Stołecznego Miasta Lwowa, był referentem różnorodnych spraw technicznych miasta, m.in. dotyczących rzeźni, wodociągów, gazowni i elektrowni. W 1905 r. opublikował w „Słowie Polskim” szereg artykułów na temat udziału, organizacji i stanowiska urzędów technicznych w administracji miasta Lwowa, a w 1910 r. przedstawił 2 projekty reformy Miejskiego Urzędu Budowniczego. W czasie wojny założył w 1915 r. demokratyczny Związek Stałej Delegacji Pracowników Państwowych i był jego prezesem. Utworzona też została społeczno-charytatywna organizacja Przystań Pracowników Państwowych, która była rzecznikiem interesów tych pracowników wobec państwa. Był także współzałożycielem Zakładów Wodociągowych w naftowym Zagłębiu Borysławskim.

W małżeństwie z Marią Jadwigą Ipohorską-Lankiewicz (ślub 2 marca 1897) miał troje dzieci: Danutę, Grażynę i Zygmunta Powałę-Dzieślewskiego por. dypl. Zmarł 8 lipca 1924r., we wsi Kasinów.

 

ksiądz Walenty Gadowski

Ksiądz Walenty GADOWSKI (ur. w 1861 r. w Nowym Wiśniczu zm. w 1956 r. w Bochni) - twórca Orlej Perci w Tatrach Wysokich

Ukończył Gimnazjum w Tarnowie (obecnie I LO) a następnie w 1884 roku Wyższe Seminarium Duchowne w Tarnowie. W latach 1903-1906 wytyczył najtrudniejszy szlak w polskich górach – Orlą Perć w Tatrach Wysokich. W roku 1926 z jego inicjatywy wytyczono tzw. "Pienińską Orlą Perć", czyli szlak niebieski od Sokolicy do Trzech Koron. Ponadto jako pierwszy wszedł na Małą Buczynową Turnię, Wielką Buczynową Turnię oraz Kozie Czuby a w 1911 roku jako pierwszy człowiek w historii wszedł na Rysy zimą. W 1924 r. w Tarnowie założył Oddział Tarnowski Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Od 1890 r. przez 40 lat urządzał liczne wycieczki i wspinaczki w Tatrach.

 

Jan Głuszak Dagarama
Jan GŁUSZAK ps. DAGARAMA (1937 - 2000), urodzony w Tarnowie
architekt, przedstawiciel futuryzmu, poeta i filozof, jeden z najwybitniejszych twórców polskiej architektury futurologicznej. W 1975 roku został laureatem prestiżowej nagrody dla architektów w konkursie „Terra I”. Prace Jana Głuszaka są dziś przechowywane w tarnowskim Muzeum Okręgowym oraz Muzeum Architektury we Wrocławiu. Przeczytaj artykuł Jan Głuszak - Dagarama autorstwa Jerzego Reutera na http://tarnowskikurierkulturalny.blox.pl
godowski
Maurycy Jan Kamil GODOWSKI (1877 - 1952)
pedagog, działacz harcerski i oświatowy, wiceprezes Towarzystwa Szkoły Ludowej
gomola
Jan GOMOŁA (1913 - 1985)
żołnierz kampanii wrześniowej i armii krajowej, ps. "Jawor", działacz Związku Inwalidów Wojennych i NSZZ "Solidarność"
goslar
Julian Maciej GOSLAR (1820 1852)
działacz rewolucyjny i demokratyczny, autor broszur politycznych i poezji więziennych
hanausek
Stefania Melania HANAUSEK (1915 - 1941)
członkini ZWZ, więziona przez Gestapo
heller

ks. prof. Michał HELLER
Tarnowianin, urodzony w Tarnowie 12 marca 1936 roku, jako pierwszy Polak został laureatem jednej z najbardziej prestiżowych nagród na świecie - Nagrody Templetona www.templetonprize.org ("teologicznego Nobla"), przyznawanej za pokonywanie barier między nauką a religią.

Ksiądz profesor jest absolwentem tarnowskiego Seminarium Duchownego, a także pierwszym dziekanem Wydziału Teologicznego w Tarnowie. Jest światowej sławy fizykiem, kosmologiem, filozofem i teologiem, członkiem m.in. Watykańskiego Obserwatorium Astronomicznego i Papieskiej Akademii Nauk, Polskiego Towarzystwa Fizycznego, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, International Society for General Relativity and Gravitation, European Physical Society, Center for Theology and the Natural Science. Jest również autorem i współautorem kilkuset publikacji naukowych, wykładowcą Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.
Poprzez swoje osiągnięcia ksiądz profesor Heller porównywany jest do Alberta Einsteina czy Mikołaja Kopernika.

Uchwałą nr XXI/299/2008 Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 15 maja 2008 r. ks. profesor Michał Heller otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tarnowa. Ponadto podczas inauguracji obchodów Roku Miasta Tarnowa 8 marca 2010 roku ksiądz profesor został kolejnym Ambasadorem Tarnowa.

 

indyk
ks. Stanisław INDYK (1902 - 1982)
proboszcz parafii i budowniczy kościoła, organizator akcji charytatywnej i ośrodka tajnego nauczania ps. "Stanisław Cyran"
janton
Edward JANTON (1911 - 1979)
drukarz, członek Armii Krajowej, więzień obozów koncentracyjnych
jaracz
Stefan Kazimierz JARACZ (1883 - 1945)
aktor, dyrektor teatru "Ateneum", pisarz, publicysta
jastrun
Mieczysław JASTRUN (1903 - 1983)
poeta, prozaik, eseista, tłumacz
kaczkowski
Karol KACZKOWSKI (1822 - 1884)
adwokat, działacz społeczny i polityczny, pozytywista
Józef Władysław Krogulski

Józef Władysław KROGULSKI (4.10.1815, Tarnów - 9.01.1842, Warszawa)
Kompozytor i pianista; koncertował już jako 10-letni chłopiec; odbył studia kompozytorskie u J. Elsnera i K. Kurpińskiego; osiadł w Warszawie, od 1838 prowadził tam chór w kościele Pijarów; pozostawił muzykę kościelną (10 mszy, kantaty, Miserere, Requiem, Oratorium na Wielki Piątek), nadto zbliżone stylem do kompozycji F. Lessla utwory orkiestrowe i fortepianowe (m.in. 2 koncerty) oraz komediooperę Oj, żoneczko (Warszawa 1833).

Utwór skomponowany przez 15 letniego Krogulskiego: https://www.youtube.com/watch?v=uGs-AYZNeH8

Pełna biografia na: http://www.bibliotekapiosenki.pl/Krogulski_Jozef_Wladyslaw

 

kruszyna
Franciszek KRUSZYNA (1889 - 1940)
inżynier, rolnik, legionista, pedagog, organizator w Tarnowie tajnego nauczania i Służby Zwycięstwu Polski, kapitan Związku Walki Zbrojnej
langer
Władysław Aleksander LANGNER (1896 - 1972)
współzałożyciel w Tarnowie Polskiej Drużyny Strzeleckiej, dowódca obrony Lwowa, generał dywizji
leliwa
Spycymir LELIWITA (1280?-1352) - założyciel Tarnowa
O pierwszym okresie życia Spycimira nie można powiedzieć nic pewnego. Być może on sam lub jego nieznany nam z imienia ojciec przyłączył się do zwolenników księcia Władysława Łokietka, który jesienią 1304 r. wraz z posiłkami węgierskimi wkroczył do Małopolski. Piastowski książę z rozpoczął wtedy decydującą walkę z królem Wacławem II Przemyślidą o supremację w jednoczącym się Królestwie Polskim. Największe poparcie Łokietek otrzymał właśnie w ziemi sandomierskiej wśród uboższej części szlachty, duchowieństwa i chłopstwa. Wiadomo, że jako pierwsza została przez zwolenników księcia Władysława opanowana Wiślica i jej okolice, skąd wywodziła się rodzina Spycimira. Nie wiemy jednak, czy kariera komesa Spycimira rozpoczęła się od jego osobistego i czynnego poparcia Łokietka, czy też znalazł się w jego otoczeniu dzięki zasługom swojego nieznanego nam ojca. Cały tekst dr Krzysztofa Moskala Leliwita Spycimir (1280?-1352) - założyciel i właściciel miasta Tarnowa na stronach Moje Miasto Tarnów.
lipoczy
Norbert LIPPÓCZY (1902 - 1996)
kolekcjoner, znawca sztuki ludowej, bibliofil, założyciel Tarnowskiego Towarzystwa Przyjaciół Węgier
GMorvay

Gabriel MORVAY (1934 - 1988)
Gabriel Stanisław Morvay urodził się 16 lipca 1934 r. w Tarnowie, a zmarł 16 września 1988 r. w Sabadell (Hiszpania). Absolwent warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, w 1958 r. podejmuje decyzję o ucieczce z bloku komunistycznego. Po uzyskaniu statusu uchodźcy politycznego osiada w Paryżu i zbliża się do środowiska skupionego w École des Beaux-Arts.
W latach 60-tych i 70-tych podróżuje po Europie, zatrzymując się na dłużej w Rzymie, hiszpańskim Sabadell oraz w Casalmaggiore (północne Włochy). Wraz z utworzoną przez siebie w Sabadell grupą Gallot realizuje w 1960 r. w Barcelonie szereg zdarzeń w rodzaju "malarstwa akcji". Wystawia w Paryżu, Rzymie, Luksemburgu, Sabadell. Jest autorem powstałego w 1977 r. tomiku opowiadań La Chambre de Pauline.

Malarstwo Morvay'a można ująć w cztery wyraźnie dające się wyróżnić etapy, począwszy od doświadczeń ze sztuką informel w paryskim okresie schyłku lat 50-tych i początku lat 60-tych, poprzez powrót do malarstwa formy, a następnie długi, trwający 17 lat (1967-1984) etap poszukiwań nowego języka malarskiego. Powstałe wówczas obrazy, oscylujące wokół pejzażu i scenerii środowisk wielkomiejskich zaskakują odkrywaną w nich liryką. Ostatnie lata twórczości (1984-1988) znamionuje zwrot ku radykalnemu ekspresjonizmowi, kulminujący w wizji miasta imaginatywnego, które staje się niejako metaforą ludzkiego losu - wielkim "fryzem życia", jak określa to badaczka jego działalności, prof. Maria Josep Balsach z uniwersytetu w Gironie (Hiszpania). W Polsce praktycznie nieznany, Gabriel Morvay jest artystą budzącym coraz większe zainteresowanie i uznanie krytyków w krajach, z którymi był najbliżej związany - w Hiszpanii, Francji i we Włoszech. Muzeum Okręgowe w Tarnowie od kilku lat przywraca postać Morvay'a polskiej kulturze, organizując wystawy jego prac w rodzinnym mieście.

 

agata_mroz_1
Agata MRÓZ-OLSZEWSKA (1982 - 2008)
Urodzona 7 kwietnia 1982 roku w Dąbrowie Tarnowskiej, dzieciństwo i młodość spędziła w Tarnowie. W latach 1995-1997 grała w siatkówkę w klubie Tarnovia Tarnów. Reprezentantka Polski i zdobywczyni złotych medali na Mistrzostwach Europy w piłce siatkowej kobiet w 2003 i 2005 roku. Zmarła w wieku 26 lat, została pochowana na cmentarzu w Tarnowie-Krzyżu, w pierwszą rocznicę swojego ślubu; 9 czerwca 2008.
mucha
Wincenty MUCHA (1910 - 1978)
harcmistrz, komendant hufca, założyciel Szarych Szeregów w Mościcach ps. "Żmudziński", "Ponury", "Komar"
reising
Antoni REISING (1905 - 1975)
artysta malarz, scenograf, współzałożyciel tarnowskiego teatru
sasnal
Wilhelm SASNAL
uznawany przez wielu krytyków za czołowego malarza swojego pokolenia, urodził się w 1972 roku w Tarnowie.
W latach 90-tych ubiegłego wieku studiował architekturę na Politechnice Krakowskiej oraz malarstwo na tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Malarz, rysownik, filmowiec i twórca komiksów. W 1999 roku otrzymał Grand Prix na Biennale Malarstwa "Bielska Jesień", w 2003 roku nagrodę "Pegaza" w dziedzinie sztuki.
W 2006 znalazł się na liście 100 najważniejszych młodych artystów świata magazynu sztuki współczesnej "Flash Art". 16 listopada 2006 roku został laureatem The Vincent van Gogh Biennial Award for Contemporary Art in Europe - przyznawanej co dwa lata europejskiemu artyście, który w ocenie jury "będzie miał znaczący i trwały wpływ na sztukę współczesną". Prace Wilhelma Sasnala znajdują się w najważniejszych kolekcjach publicznych i prywatnych.
  Ignacy Schipper (1884-1943)
Urodził się w Tarnowie, zginął na Majdanku. Był prawnikiem, historykiem, orientalistą, jednym z twórców nowoczesnej historiografii polskich żydów. Czołowa postać inteligencji żydowskiej dwudziestolecia międzywojennego, poseł na Sejm Ustawodawczy i Sejm I kadencji.
szczepanik_portret_m1
Jan SZCZEPANIK (1872-1926)
najwszechstronniejszy polski wynalazca, prekursor fotografii kolorowej i telewizji, wynalazca m.in. kamizelki kuloodpornej? Przyjaźnił się z Markiem Twainem, który poświęcił mu jedno ze swoich opowiadań i chciał robić wspólne interesy. Szczepanik pojawiał się również w utworach Gabrieli Zapolskiej i Jana Kasprowicza.
szuszkiewicz_m
Józef SZUSZKIEWICZ (1912 - 1982)
artysta malarz, grafik, aktor, nauczyciel
hetman_m

Jan TARNOWSKI (1488-1561)
hetman wielki koronny, hrabia Świętego Imperium Rzymskiego, wielki humanista i wybitny dowódca wojskowy, autor najwybitniejszej XVI-wiecznej pracy polskiej z dziedziny myśli wojskowej - Consillium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej). Jan Tarnowski jest również autorem jednego z najstarszych pamiętników podróży do Ziemi Świętej pn. Terminatio ex itinerario Ill[ust]ris et M[agni]fici D[omini] Ioannis comitis in Tarnów castellani Crac[oviensis] supremi exercituum Regni Poloniae ducis Venetiis ad Terram Sanctam iter proficiscentis. Część badaczy uważa, że był w epoce złotego wieku jedną z najwybitniejszych postaci w skali nie tylko polskiej ale i europejskiej. Hetmana swoimi utworami żegnali Jan Kochanowski, Melchior Pudłowski oraz Stanisław Orzechowski.

Biografia hetmana http://www.tarnowskieinfo.pl/news/5278,jan-amor-tarnowski-1488-1561.html

Pogrzeb hetmana http://www.tarnowskieinfo.pl/news/5296,tarnowskie-kroniki-5-pogrzeb-hetmana-jana-tarnowskiego-sierpien-1561-r.html

 

 

Tekst i zdjęcia: własne, z oficjalnej strony miasta Tarnowa www.tarnow.pl, Muzeum Okręgowego w Tarnowie www.muzeum.tarnow.pl oraz z domeny publicznej.

Zdjęcie Jana Głuszaka DAGARAMY ze strony http://tarnowskikurierkulturalny.blox.pl